भारतकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 461, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 461

सप्तमाष्टमनवमभावफलाध्यायः ॥१४॥ ४३५ योग या दृष्टि नहीं हो तो स्त्री पतिके साथ मरे । सप्तम भावसे छिद्र ग्रहकी दशा प्राप्त होने पर शुक्रके अष्टवर्गोक्त राशिमें शनि हो और उसके नवांशमें जब गुरु हो तब स्त्रीकी मृत्यु कहे ॥ ४६ ॥ तद्दनभवननाथे पारिजातादिवर्गे सुरगुरुयुतदृष्टे शोभनस्थानयाते । दधिमधुघृतसूपक्षीरपक्कोपदेशैः सह शुचि रुचिरान्नं चारुकान्तामुपैति ॥ ४७ ॥ स्पष्टार्थः ॥ ४७ ॥ इति सप्तमभावविचारः । सप्तमेश अपने पारिजातादि वर्गमें हो, गुरुसे युक्त या दृष्ट हो, शुभ स्थानमें हो तो दधि-मधु-घी-दाल-दूध पक्व पदार्थोंके साथ सुन्दर अन्नका भोजन और रमणीय स्त्री प्राप्त होती है ॥ ४७ ॥ अथाष्टमभावफलम् । अथाधुनाऽष्टमभावफलानि विवक्षुरादौ तत्र विचारणीयकथनपूर्वक मल्पायुर्योगद्वयमाह— आयुर्दायमनिष्टहेतुमुदयव्योमायुरीशार्कजै- रुक्तं तत्सकलं तथापि निधनप्राप्तिं प्रवक्ष्ये पुनः । अल्पायुर्व्ययगोऽथवा रिपुगते पापान्विते रन्ध्रपे लग्नेशेन युते तु तत्र विबले जातोऽल्पजीवी नरः ॥ ४८ ॥ आयुर्दायमिति । उदयव्योमायुरीशार्कजैः = लग्नेश-दशमेशा-ष्टमेश-शनैश्चरैः, जा- तस्यायुर्दायम् , अनिष्टहेतुं = मरणकारणं च विचारयेदिति सकलं पूर्वमुक्तम् ( आयुर्दाया- ध्यायेऽरिष्टाध्याये ) तथापि पुनः निधनप्राप्तिं प्रवक्ष्ये । अत्राष्टमेशाष्टमभावाभ्यामायु र्विचारो निधनविचारश्च कार्य इति तात्पर्यम् । अल्पायुरिति । पापान्विते=पापग्रहेण सहिते रन्ध्रपे = अष्टमभावपतौ व्ययगे = द्वादशे, अथवा रिपुगते = षष्ठमुपगते जातः अल्पायुर्भवेत् । अथ तत्र = रन्ध्रपे तथाभूते विबले लग्ने- शेन युते च जातो नरः अल्पजीवी भवेदिति । Notes—यस्य भावस्याधिपतिः षडष्टव्ययगतो भवति तस्य भावस्य हानिरिति सामान्यो नियमस्तेनाष्टमभावादायुषो विचारस्य सद्भावादष्टमेशे षष्ठे व्यये वा गतेऽल्पायुर्बुद्ध- मिति किं चित्रम् ॥ ४८ ॥ लग्न दशम और अष्टमके स्वामी और शनिसे आयुर्दाय तथा अनिष्टका कारण पहले कहा है, तथापि फिर अष्टमभाव प्रसङ्गसे सब कहते हैं । अष्टमेश द्वादश वा षष्ठ भावमें पापग्रहसे युक्त होतो जातक अल्पायु होवे । वहीं ( १२।६ ) पर यदि अष्टमेश बलहीन तथा लग्नेशके साथ हो तो जातक अल्पजीवी होवे ॥ ४८ ॥ स्वस्थे रन्ध्रपतौ चिरायुरुदयच्छिद्राधिपौ षष्ठगौ रिष्फस्थौ यदि वा समेति मनुजो जातश्चिरायुर्बलम् । व्यापारोदय रन्ध्रराशिपतयः केन्द्रत्रिकोणायगा दीर्घायुर्विबलाः सभानुतनया यद्यल्पमायुर्वदेत् ॥ ४९ ॥ अधुना दीर्घायुर्योगानाह—स्वस्थ इति । रन्ध्रपतौ = अष्टमेशे स्वस्थ्ये = स्वराशिस्थे ( अत्र सूर्यचन्द्रान्यतरस्याष्टमेशत्वे सति स्वस्थ्ये = अष्टमस्थे इत्येवमेव ) जातश्चिरायुः = दीर्घजीवी स्यात् । उदयच्छिद्राधिपौ = लग्नेशाष्टमेशौ, षष्ठगौ, वा रिष्फस्थौ = द्वादशगतौ यदि स्याताम् तदा जातः मनुजः चिरायुर्बलं समेति = दीर्घजीवी भवतीति । व्यापारोदय रन्ध्रराशिपतयः = दशमेश-लग्नेशा-ष्टमेशाः यथासम्भवं केन्द्रत्रिकोणाय- ( १।४।७।१०।५।९।११ ) गाः भवेयुस्तदा जातो दीर्घायुः स्यात् ।