जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

४३६ सटीकजातकपारिजाते- अथालपायुराह—विवला इति । एत एव तथा भूता ग्रहाः भानुतनयाः = सूर्यपुत्रेण ( शनिना ) सहिताः यदि विबलाः = निर्बला भवेयुस्तदा अल्पमायुर्वदेत् । तदानीं जातो- ऽल्पायुर्भवेदिति ॥ ४९ ॥ अष्टमेश अपने स्थानमें हो तो दीर्घायु हो । लग्नेश और अष्टमेश दोनों छठे भावमें हों या द्वादशमें हों तो जातक दीर्घायु होवे। दशम, लग्न और अष्टमके स्वामी केन्द्र, त्रिकोण या एकादश भावमें प्राप्त हों तो दीर्घायु हो । यदि वे शनिके साथ हों तो अल्पायु कहे ॥ ४९ ॥ कर्मेशारन्ध्रतनुपा बलशालिनश्चेज्जातश्चिरायुरिननन्दनयोगहीनाः । द्वावप्यतीव बलिनौ यदि मध्यमायुरेको बली लघुतदायुरनायुरन्यः ॥ ५० ॥ इदानीं दीर्घ-मध्य-लघु-हीनायुर्योगानाह—कर्मेशेति । चिरायुः—कर्मेशारन्ध्रतनुपाः = दशमेशाष्टमेशलग्नेशाश्चेद्यदि बलशालिनः = पूर्णबलाः ( त्रयोऽपि ) भवेयुस्तथा इननन्दनयोगहीनाः = शनैश्चरयोगरहिताश्च भवेयुस्तदा जातश्चिरायुः= दीर्घजीवी स्यात् । अत्र पूर्णबला अपि शनियोगसहिता न तावद्‌दीर्घायुष्कराः स्युरिति ज्ञेयम् । मध्यायुः—यदि तेषु ( कर्मेशाष्टमेशलग्नेशेषु ) द्वावपि कौचिदतीव बलिनौ भवेताम् तदा मध्यमायुः स्यात् । अल्पायुः—यदि तेषु त्रिषु कश्चिदेको बली भवेत् तदा लघुतदायुः = अतिलघ्वायुः = अल्पायुर्भवेत् । हीनायुः—अन्यः अनायुर्थात् तेषु न कश्चिदपि बली स्यात् अत्युत लग्नेशाष्टमेशदश- मेशाः निर्बला भवेयुस्तदा अनायुः = हीनायुः भवेदिति ॥ ५० ॥ दशमेश, अष्टमेश, लग्नेश बली हों और शनिका योग न हो तो जातक चिरायु होता है। इनमें दो यदि अत्यन्त बली हों तो मध्यमायु हो । एक बली हो तो अल्पायु हो यदि तीनोंमें कोई बली नहीं हो तो आयु नहीं होती है ॥ ५० ॥ रन्ध्राधिपे पापगृहोपयाते दुःस्थानगे पापयुतेऽल्पमायुः । शुभान्विते शोभनराशियुक्ते शुभेक्षिते रन्ध्रगते चिरायुः ॥ ५१ ॥ इदानीमल्पायुश्चिरायुर्योगमाह—रन्ध्राधिप इति स्पष्टार्थ एवेत्यलम् ॥ ५१ ॥ अष्टमेश पापगृहमें प्राप्त हो दुष्ट स्थानमें पापग्रह युत हो तो अल्पायु होवे । वही यदि शुभग्रह से युक्त शुभराशिमें हो या शुभदृष्ट अष्टममें प्राप्त हो तो चिरायु होवे ॥ ५१ ॥ नाशस्थे तनुपेऽथवा निधनपे पापेन युक्तेक्षिते मूढेऽदृश्यगतेऽथवा रिपुगृहे जातो गतायुर्भवेत् । दीर्घायुर्निजतुङ्गगे शुभयुते केन्द्रत्रिकोणोऽथवा रन्ध्रे रन्ध्रपतौ चिरायुरुदयं यातो विलग्नाधिपे ॥ ५२ ॥ नाशस्थ इति । तनुपे = लग्नेशे, अथवा निधनपे = अष्टमेशे, नाशस्थे = अष्टमभाव- गते, केनचित् पापेन युक्तेक्षिते = सहिते वा दृष्टे, मूढेऽदृश्यगते=सूर्येण सहादृश्यकालांशान्त- र्गते परमास्तं गत इत्यर्थः, अथवा रिपुगृहे = षष्ठभावगते सति जातः गतायुः = आयू- रहितः भवेन्न जीवेदित्यर्थः । अथ चिरायुः—तस्मिन्नेव तनुपेऽथवा निधनपे शुभयुते निजतुङ्गगे = स्वकीयोच्चंगते केन्द्रत्रिकोणौ वा गतवति चिरायुः स्यात् । अथवा रन्ध्रपतौ, रन्ध्रे = अष्टमे, विलग्नाधिपे= लग्नेशे, उदयं याते = लग्नं गते जातश्चिरायुर्भवेदिति ॥ ५२ ॥ लग्नेश अष्टममें हो वा अष्टमेश पापग्रहसे युक्त या दृष्ट होकर अस्तं गत हो अथवा शत्रु- गृहमें हो तो जातक आयु रहित हो । अष्टमेश अपनी उच्चराशिमें शुभग्रहयुत हो, केन्द्रत्रि- कोणमें हो तो दीर्घायु हो । अथवा अष्टमेश ८ वें हो लग्नेश लग्नमें हो तो जातक चिरायु होवे ॥ ५२ ॥