जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 501, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंदशमैकादशद्वादशभावफलाध्यायः ॥१५॥ ४७५ स्थाने पूर्णबलयुतो भवेत्तदा ज्ञातिवर्गाल्लाभं करोति । उडुपः = चन्द्रस्तथा भवेत् तदा मातृवर्गेण = मातृ-मातामही-मातृष्वसृभ्यः अतिधनमुपैति । भौमः तथा भवेत् तदा स्वोत्थात् = भ्रातृवर्गात्, चान्द्रिः = बुधः तथा भवेत् तदा इष्टः = आत्मीयः, प्रभुः = स्वामी (मालिकं), विबुधः = देवो ब्राह्मणश्च, सुहृत् = मित्रम्, मातुलः = मातृभ्राता, तैः वित्तं = धनम्, एति = प्राप्नोति । जीवः = गुरुः पूर्णबलो लाभस्थाने स्यात् तदा वेद- शास्त्रयजनादीनामाचारादिना = अध्ययनध्यापनयज्ञादिव्यवहारतः, पुत्रैश्च धनं यच्छति । शुक्रः तथा भवेद् तदा स्त्रीजनैः, काव्यादिना, नाटकेन, कलाभिः (शिल्पादिभिः) सङ्गीत- विद्यादिभिश्च धनं प्राप्नुयात् । शनिः लाभस्थाने पूर्णबलोपेतो भवेत्तदा दासी-दास-कृषि- क्रियाभिः = स्त्रीचेत्तदा दासीक्रियया, पुमांश्चेत्तदा दास-(सेवक) वृत्त्या कृषिकर्मणा चोपा- र्जितं धनं, धान्यं, समृद्धं (सम्पत्तिं) लभते । अथ जातिवशाद्धनलाभमाह-विप्रेति । एकादशे भावे विप्रादियुग्वरेण = ब्राह्मणादि- जातिग्रहेण वीक्षिते वा युते विप्रादयो वित्तदा भवन्ति । अर्थात् गुरुशुकौ सबलौ लाभस्थौ वा लाभेशकौ स्याताम् तदा जातस्य ब्राह्मणद्वारेण धनाप्तिः । सूर्यभौमौ तथा चेत्तदा क्षत्रि- यद्वारेण, चन्द्रस्तथा स्यात्तदा वैश्यवशात्, बुधस्तथा स्यात्तदा शूद्रवशात्, शनिस्तथा चेत्तदा अन्त्यजैः (म्लेच्छैः) धनाप्तिर्वाच्येति ॥ ६६-६७॥ अब लाभ भावका विचार कहते हैं-लग्नसे ग्यारहवें भावसे सम्पूर्ण धन प्राप्तिका विचार सभी आचार्योंका मत है। प्रत्येकबलसे युक्त ग्रह लाभस्थानमें प्राप्त हो तो धनको देता है। वहां यदि बलवान् सूर्य लाभस्थानमें हो तो अपने जाति (दायादों) से धन मिले। चन्द्रमा हो तो मातृवर्गसे। मङ्गल हो तो भाईसे। यदि बुध हो तो प्रभुसे, देवतासे, मित्रसे और मामासे धन मिले ॥ ६६॥ गुरु हो तो वेद-शास्त्र-यज्ञादि-आचारसे तथा पुत्रसे धन मिले। शुक्र हो तो स्त्रीजनसे काव्य-नाटक-कला-सङ्गीत-विद्यासे । शनि हो तो दासी-दास-कृषि-क्रियासे उपार्जित धनधान्य समृद्धि युत हो । लाभस्थान यदि ब्राह्मणादि ग्रहसे युत दृष्ट हो तो ब्राह्मणादिसे धन मिले ॥ ६७॥ आयस्थः शुभखेचरः शुभधनं पापस्तु पापार्जितं मिश्रैर्मिश्रधनं समेति मनुजस्तज्जातकोक्तं वदेत् । लाभस्थानगतः समस्तगुणवानिष्टाधिकश्चेद्वली जातो यानविभूषणावरवधूभोगादिविद्याधिकः ॥ ६८ ॥ आयस्थ इति । स्पष्टार्थ एवेत्यलम् ॥ ६८ ॥ लाभ भावमें शुभग्रह हो तो शुभसे धन, पापग्रह हो तो पापसे धन, मिश्र ग्रह हो तो शुभ तथा पापसे उत्पन्न धन मनुष्यको हो ऐसा कहे। लाभस्थानमें अधिक बलवान् ग्रह हो तो समस्त गुणवाला तथा मित्रवाला, यान (वाहन), विभूषण, वस्त्र, स्त्री भोगादिसे, पूर्ण विद्वान् हो ॥ ६८ ॥ वित्तेशायगृहाधिपौ तनुपतेरिष्टग्रहौ चेद्धनं सत्कर्मामखविप्रपुण्यविषये दानादियोग्यं वदेत् । आयस्थो चिबलः पराजितबलो नीचारिदुःस्थानपो रेकायोगकरो यदि प्रतिदिनं कुर्यांत भिक्षाटनम् ॥ ६६ ॥ वित्तेशेति । वित्तेशायगृहाधिपौ = द्वितीयैकादशेशौ चेद्यदि तनुपतेः = लग्नेशस्य, इष्टग्रहौ = मित्रग्रहौ स्याताम् तदा जातस्य धनं सत्कर्मणि = यज्ञायनुष्ठाने, अमराणां देवानां) पूजनादौ, विप्राणामध्ययनाध्यापने, पुण्यविषये (तीर्थक्षेत्रादौ) च दानादियोग्यं भवतीति वदेत् ।