जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

५३२ सटीकजातकपारिजाते- 'गुलिकस्फुटोदितनक्षत्रवशाद् गुलिकदशा' । अधुना श्लोकेनानेन गुलिकदशोच्यते । गुलिकः स्थितो यस्मिन्नक्षत्रे तस्मान्नक्षत्राद्- गुलिकदशा प्रकल्पिता भवति । अत्रेदमवधेयम् । गुलिकस्थितनक्षत्रे यस्य ग्रहस्य दशा आरभ्यते, तदादिग्रहदशागुलिकदशेति नाम्ना व्यवह्रियते । तस्यां गुलिकदशायां तद्युक्त- भवनांशेशौ = गुलिकयुक्तराशिपतिनवांशपती' तत्सहकारी च ( सम्बन्धी च ) मृत्युदा भवन्ति । एतदुक्तं भवति । गुलिको यस्मिन् राशौ तिष्ठति तदीशः, यस्मिन्नवांशे तिष्ठति तदीशः, गुलिकेन सह सम्बन्धकर्त्ता चैतेषां दशायां ( गुलिकदशायां ) मरणं वाच्यम् ॥३७॥ गुलिक जिस नक्षत्रमें स्थित हो उससे उसकी दशा कल्पित करे। उससे युक्त गृहेश और अंशेश दोनों और सहकारी मृत्यु देते हैं ॥ ३७ ॥ अथ शूलदशा । दिनेशाविनशुक्रौ च राजारौ कारकाः स्मृताः । कारकस्य त्रिशूलर्क्षे यदा चरति या दशा ॥ ३८ ॥ “विक्रमाष्टमाधिपवशाज्ज्ञातस्यायुः, पितृकारको रविशुक्रौ, मातृकारको चन्द्रकुजौ” । तत्कारकस्थितगृहादिषु सर्वभेषु चक्रप्रमाणदलवत्सरसंयुतेषु ॥ वीर्यान्वितेषु शुभदृष्टियुतेषु सौख्यं नीचारिपापयुतभेषु वदन्त्यनिष्टम् ॥३९॥ दिनेशाविति । दिनेशौ = अत्र 'कटपयवर्गेर्भवैरिति'त्यादिना दिनं = ८, तदीशौ त्र्यष्टमे- शोऽष्टमादप्यष्टमेशः=तृतीयाष्टमभावयोरधिपती । इनशुक्रौ = सूर्यः, शुक्रश्च । राजारौ = राजा चन्द्रः, आरो भौमश्च । कारकाः स्मृताः । एतदुक्तं भवति । तृतीयाष्टमेशावायुष्कारकौ । सूर्य-शुक्रौ पितृकारकौ । चन्द्र-मङ्गलौ मातृकारकौ । अयमर्थः 'अन्यकर्त्रा गद्येन स्पष्टीकृतः (विक्रमाष्टमाधिपवशाज्ज्ञातस्यायुः, पितृकारको रविशुक्रौ, मातृकारको चन्द्रकुजौ) इति । तथा च- “रविशुक्रयोः प्राणी जनकः । चन्द्रारयोर्जननी' इति जैमिनिः । एतद्योजनमुत्तरार्द्धे- नाह-कारकस्य त्रिशूलर्क्षे इति । तत्तत्कारकस्य त्रिशूलर्क्षे=अष्टमर्क्षं इत्यर्थः । या दशा यदा चरति सा दशा तदा तस्य मृत्युदा भवति । यत्कारकादष्टमराशिसम्बन्धिनी दशा यस्मिन् समये चलति तदानीं तस्य तस्य मृत्युं वदेदिति भावः ॥ ३८ ॥ तत्कारकेति । तत्कारकस्थितगृहादिषु = तत्तद्भावकारको ग्रहो यत्र कुत्र भावे स्थितो भवेत्तद्भावराश्यादिषु, सर्वभेषु = यत्र कुत्रापि सर्वत्रैष नियम इत्यर्थः, चक्रप्रमाणदलवत्स- रेण = कालचक्रदशोक्तार्द्धप्रमाणवर्षेण संयुतेषु = मिलितेषु वर्षेषु, यदि कारको बली शुभदृष्टो वा शुभयुतो भवेत्तदा तस्य तस्य सौख्यमार्या वदन्ति । यदि च कारको ग्रहो नीचे, शत्रु- गृहे, पापयुतो वा भवेत्तदा तस्य तस्यानिष्टं वदन्ति । अयमर्थः । यस्य कस्य भावस्य कारकः शुभो वाऽशुभो यद्राशौ भवेत्तदङ्के कालचक्रदशाप्रमाणार्द्धं संयोज्य तावन्मिते वर्षे कारकप्रकृत्या सुखमनिष्टं वा विजानीयादिति ॥ ३९ ॥ तृतीयेश और अष्टमेश आयुःकारक, सूर्य और शुक्र पितृकारक, चन्द्र और मङ्गल मातृ- कारक कहे हैं । कारकके त्रिशूल राशिमें जो दशा जब आती है उसमें उस २ का मरण कहे ॥ जो कारक जिस किसी भावमें हो उस राशिमें ६ राशि जोडकर उतने २ वर्षमें यदि कारक शुभदृष्टि-युत हो तो उस २ का सुख कहना । यदि कारक नीच-शत्रुगृह-पापयुत दृष्ट हो तो अनिष्ट कहना चाहिये ॥ ३९ ॥ अथ महादशाविशेषः । यत्तारंशगतः शशी तदधिपेनालोकितो वा युत- स्तेषां चक्रदशा विशेषफलदा वक्ष्यामि तच्चक्रजम्