जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

कात्) क्रमेणैव दशाफलानि भूयात्। अथ सर्वे = सकला एव ग्रहाः ( शुभाः पापाश्च ) दशा- वसानेषु = दशासमाप्तिकालेषु नराणाम् सामान्यफलं = साधारणं फलम्, अशुभं कुर्वन्ति। सर्वे एव ग्रहा दशान्ते प्रायोऽशुभमेव फलं ददतीति तात्पर्यम् ॥ ३४ ॥ उत्पन्न नक्षत्र वा लग्नके दशाका फल क्रमसे होगा। दशाके अवसानमें सभी ग्रह अशुभ सामान्यफल मनुष्योंका करते हैं ॥ ३४ ॥ इदानीं केषांचित्स्वल्पानल्पमध्यायुष्मतां मरणदशाज्ञानमाह— जन्मर्क्षात्परतस्तु पञ्चमभवाऽथोत्पन्नसंज्ञा दशा स्यादाधानदशाऽप्यथाष्टमभवात् क्षेमान्महाख्या दशा । आसां चैव दशावसानसमये मृत्युं वदेत्प्राणिनां दीर्घानल्पसमायुषां वधविपत्प्रत्यग्-दशासु क्रमात् ॥ ३५ ॥ जन्मर्क्षादिति। जन्मनक्षत्रात् पञ्चमनक्षत्रादिका दशा उत्पन्नसंज्ञा दशा स्यात् । जन्मर्क्षात् पञ्चमनक्षत्रसम्बन्धिनी दशा उत्पन्नदशासंज्ञेत्योच्यते । अतो जन्मर्क्षात्, अष्ट- मभवा = अष्टमनक्षत्रसम्बन्धिनी दशा आधानदशा-नाम्ना व्यवह्रियते । क्षेमात् = जन्मर्क्षा- च्चतुर्थनक्षत्रसम्बन्धिनी महाख्या = महासंज्ञिका = महादशेति कथ्यते । यथा-कस्यचिज्जन्मर्क्षं रोहिणी स्यात् तदा तस्य पुष्यनक्षत्रसम्बन्धिनी दशा 'उत्पन्ना' दशा । पूर्वफाल्गुनीसम्ब- न्धिनी दशा 'आधान' दशा । पुनर्वसुसम्बन्धिनी दशा 'महादशा' इति वाच्यम् । तत्प्रयो- जनमुच्यते । आसामिति । आसाम्=उत्पन्नाधानमहादशानाम्, एव दशा, अवसानसमये = वयःशेषकाले, नृणां = मनुष्याणां, मृत्युप्रदा = मरणकर्त्री, स्यात् = भवति । यदि वयःशेष- काले उत्पन्नाधानमहाख्यदशानामन्यतमायाः सम्भवः स्यात्तदा तद्दशायामेव नृणां मरणं स्यादिति भावः । अथ स्वल्पानल्पसमायुष्मतां मरणदशामाह। स्वल्पानल्पसमायुषां = स्वल्पायुः (द्वात्रिंशद्वर्षोनायुष्मान् ) अनल्पायुः (दीर्घायुः-षष्टिवर्षाधिकायुष्मान् ) समायुः = मध्यायुः (द्वात्रिंशत्षष्टिवर्षोन्तरालायुष्मान् ) चैतेषां क्रमेण त्रिवधपक्षेशदायान्तिमे मरणं वाच्यम् । अर्थात् अल्पायुषां त्रितयक्षेशदशावसाने, दीर्घायुषां सप्तमक्षेशदशावसाने, मध्यायुषां पञ्चम- क्षेशदशावसाने, मरणं स्यादिति । तथैवाह पराशरोऽपि— "अल्पायुर्योगजातस्य विपद्दाये मृतिं वदेत्। जातस्य मध्यमे योगे प्रत्यैरौ तु मृतिर्भवेत् ॥ दीर्घायुर्योगजातानां वधेशे तु मृतिर्भवेत्" ॥ इति ॥ ३५ ॥ जन्मनक्षत्रसे पञ्चम नक्षत्र उत्पन्नदशा होती है। ८वां नक्षत्र आधान दशा, ४ र्थ गृहसे महादशा कहलाती है । इनकी दशा के अवसान समयमें मनुष्योंकी मृत्यु कहे। अल्पायु योगमें तृतीय तारेशकी दशामें, मध्यायुवालेकी पञ्चम ताराकी दशामें मृत्यु होवे और पूर्णायु वालेकी ८ वीं दशामें मृत्यु होती है ॥ ३५ ॥ अथ निर्याणदशा । जातोऽह्नि चेदर्कशनिस्फुटैक्यतारादिनिर्याणदशा प्रकल्प्या । तारेशराहुस्फुटयोगतारापूर्वा दशारिष्टकरा रजन्याम् ॥ ३६ ॥ श्लोकोऽयमायुर्दायाध्याये व्याख्यात एवेति ( ५ अ० ७२ श्लो० द्र०) ॥ ३६ ॥ यदि दिनका जन्म हो तो सूर्य और शनि स्पष्टको एकत्र जोड़ने पर लब्ध तारादिकी निर्याणदशा कल्पना करे । रात्रिके जन्ममें चन्द्रमा और राहु स्पष्ट योग तारासे निर्याण दशा होती है ॥ ३६ ॥ अथ गुलिकदशा गुलिकस्थितनक्षत्राद्दशा तस्य प्रकल्पिता । तद्युक्तभवनांशेशौ सहकारी च मृत्युदाः ॥ ३७ ॥