जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

६२ सटीकजातकपारिजाते- जो ग्रह लग्नमें हो उसका वर्ण २ रे अध्यायके १९ वें श्लोकके अनुसार वियोनिका वा नष्टादि वस्तुका कहे । यदि लग्नमें कोई ग्रह न हो तो जो ग्रह लग्नको देखता हो उसका वर्ण कहे । यदि लग्न किसी ग्रहसे युक्त दृष्ट न हो तो लग्नके नवांशका वर्ण कहे । यदि लग्नमें अनेक ग्रह हों तो अनेक रंग कहे, उनमें बलवान् ग्रहका रंग अधिक कहे । स्वामियुक्त राशि का यदि लग्नमें नवांश हो तो उसीका रङ्ग कहे (पहलेका सब छोड़ दे) । सप्तम स्थानमें स्थित ग्रहके अनुसार वियोनिकी पीठपर रेखा कहे ॥ ४ ॥ देहाम्बुगौ सुखालग्नेशौ चतुष्पाज्जननं भवेत् ॥ देहेशे सुखपे वाऽहिकेतुयुक्ते पशोर्जनिः ॥ ५ ॥ इदानीं चतुष्पदानां जन्मोच्यते । सुखालग्नेशौ=चतुर्थेशलग्नेशौ, देहाम्बुगौ=प्रथमचतुर्थ- भावगौ ( सुखेशो लग्ने लग्नेशश्चतुर्थे इत्यर्थः ) तदा चतुष्पादाज्जननं = पशुजन्म भवेत् । एको योगः । देहेशे=लग्नेशे, वा सुखपे=चतुर्थेशे, अहिकेतुयुक्ते=राहुकेतुभ्यां क्रमेण युक्ते पशोर्जनिर्वाच्येति द्वितीयो योगः ॥ ५ ॥ यदि सुखेश और लग्नेश लग्नमें और ४.थे भावमें स्थित हों तो चतुष्पदका जन्म हो । लग्नेश वा सुखेश राहु, केतुसे युक्त हों तो पशुका जन्म जाने ॥ ५ ॥ अथ ग्रहविशेषेक्षणादिना पशुविशेषजनिः । शुक्रेक्षिते गोजननं महिष्यार्कियुतेक्षिते ॥ राहुकेतुयुते मेषः पापाढ्येऽन्यपशोर्जनिः ॥ ६ ॥ तत्काललग्ने शुक्रेक्षिते गोजननं वाच्यमन्यत्स्पष्टमिति ॥ ६ ॥ लग्नको शुक्र देखता हो तो गौ का जन्म, शनिसे युत दृष्ट हो तो महिषीका, राहु केतुसे युत हो तो मेष-(भेँड़ बकरी) का, पापग्रह-(सूर्य, मङ्गल, क्षीणचन्द्र, पापयुत बुध) से युत हो तो अन्य पशुका जन्म जाने ॥ ६ ॥ अथ स्थलाम्बुजनियोगकरी ग्रहस्थितिः । खगे दृकाणे बलसंयुतेन वा ग्रहेण युक्ते चरभांशकोदये ॥ बुधांशके वा विहगाः स्थलाम्बुजाः शनैश्चरेन्द्वीक्षणयोगसंभवाः ॥ ७ ॥ होरेन्दुसूरिरविभिर्विबलैस्तरूणां तोयस्थले तरुभवोंऽशकृतः प्रभेदः ॥ लग्नाद्ग्रहः स्थलजलर्क्षपतिस्तु यावांस्तावन्त एव तरवः स्थलतोयजाताः ॥८॥ इदानीं पक्षिजन्मज्ञानमाह — खग इति । लग्ने खगे दृकाणे = पक्षिद्रेक्काणे = मिथुन- द्वितीय-सिंहप्रथम-तुलाद्वितीय-कुम्भप्रथमद्रेक्काणानामन्यतमे ( बृहज्जातके द्रेक्काणाध्यायो द्रष्टव्यः) सति, वा चरभांशकोदये = लग्ने चरनवांश उदयति बलसंयुतेन ग्रहेण युक्ते = तत्र बलवद्ग्रहसहिते, वा बुधांशके = कन्यामिथुनयोरन्यतरनवांशके लग्ने वर्त्तमाने तत्रापि बलीग्रहसंयुक्तेऽस्मिन् योगत्रये शनैश्चरेन्द्वीक्षणयोगसम्भवाः = शनिचन्द्रयोर्दृष्टियोगवशात्स्थ- लाम्बुजाः = स्थलजा जलजाश्च, विहगाः = पक्षिणो वाच्याः । योगत्रयेऽपि शनिना दृष्टे युक्ते वा स्थलजानां, शशिना दृष्टे युक्ते वा जलजानां पक्षिणां जन्म वाच्यमिति । तथोक्तं च सारावल्याम् — “विहगोदितद्रेक्काणे ग्रहेण बलिना युतेऽथ चरभांशे । बौधेंऽशे वा विहगाः स्थलाम्बुजाः शनिशशीक्षणाद्योगात्” ॥ इति ॥ ७ ॥ अथ तरुजन्मज्ञानमुच्यते । होरेन्दुसूरिरविभिः = लग्नचन्द्रगुरुसूर्यैर्विबलैस्तरूणां जन्म वाच्यम् । तत्र जलजानां स्थलजानां वा जन्मेति निर्णयमाह । तोयस्थले तरुभवोंऽश- कृतः प्रभेदः । अंशकृतः=नवांशकविहितः प्रभेदस्तोयस्थले=जले स्थले च, तरुभवः=वृक्षोत्प- त्तिरिनि । अर्थात्लग्ने जलचरराशिनवांशोदये जलजास्तरवो वाच्याः । इतरथा स्थलजा इति ।