कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

१०४ सटीके कामसूत्रे [ २ अधिकरणे,

तत्संयोगश्लाघायाः स्तनचूचुके संनिकृष्टानि पञ्चनखपदा-
नि शशप्लुत कम् ॥ २० ॥

तदिति। मयूरपदकं, संप्रयोगश्लाघाया इति। नायकसंयोगे श्लाघा यस्यास्तस्या विधेयं, सर्वा एव हि स्त्रियः स्तनमुखं सर्वनख-विप्लुतं बहु मन्यन्ते, यथोक्तम्-

'स ते मनसि तन्वङ्गि! सखि! प्रागिव वर्तते।
स्तनचक्रं विशालाक्षि! यत्ते शिखिपदाङ्कितम्' ॥ इति,

स्तनचूचुक इति। सामीप्ये सप्तमी, संनिकृष्टानीति। नखाग्रपञ्चकमेकीकृ-त्यावष्टभ्य निदध्यात्ततः पञ्च पदानि संनिकृष्टानि शशप्लुततं, तदाका-रत्वात्, ॥ २० ॥

स्तनपृष्ठे मेखलापथे चोत्पलपत्राकृतीत्युत्पलपत्रकम् ॥ २१ ॥

उत्पलपत्राकृतीति। उत्पलपत्रसंस्थानं; तदेकमेव स्तनपृष्ठे मेख-लापथे चेति। यत्र मेखला निबध्यते तत्र, पथग्रहणाच्चैकम् अपि तु तिर्यगुत्पलपत्रमालामिव शोभार्थं निदध्यात्, नाभिमूलस्थमण्डलं मध्यस्थनायकरत्नवदाभाति ॥ २१ ॥

ऊर्वोः स्तनपृष्ठे च प्रवासं गच्छतः स्मरणीयकं संहताश्चतस्र-
स्तिस्रो वा लेखा इति नखकर्माणि ॥ २२ ॥

स्मरणीयकमिति। प्रोषितं स्मारयति यन्नखच्छेद्यं लेखाऽऽख्यं, 'कृत्यल्युटो बहुलम्' ।३।३।११३। इति कर्तर्र्यनीयर्, ततः संज्ञायां कन्, ततः प्रयोज्याया ऊर्वोः प्रवासं गच्छतः प्रच्छन्नस्य नायकस्य प्रयोक्तुः, स्तनपृष्ठे सार्वलौकिकस्य, संहता इति। निरन्तरा मङ्गलार्थं मा भूच्चिर-विप्रयोग इति, चतस्रो दीर्घप्रवासे, तिस्रो ह्रस्वप्रवासे, संख्याऽङ्कवलेखाः, एषामर्धचन्द्रादीनां देशकालकार्यवशान्नायिकाऽपि प्रयोक्त्री, नखकर्मा-णीति। एतानि नखच्छेद्यानि रूपवन्तीत्यर्थः, अरूपिणां त्वनिबद्धरूपत्वा-त्तत्स्थानानियमः, सर्वत्रैवोक्तस्थाने प्रयोगः ॥ २२ ॥

अन्येषामतिदेशमाह—

आकृतिविकारयुक्तानि चान्यान्यपि कुर्वीत ॥ २३ ॥

आकृतिविकारयुक्तानीति। संस्थानविशेषयुक्तानि, अन्यान्यपि पक्षि-कुसुमकलशपत्रवल्ल्यादीनि नखकर्माणि प्रयोक्तव्यानि, अनेन विकल्प-स्याधिक्यं दर्शयति ॥ २३ ॥

विकल्पानामनन्तत्वादानन्त्याच्च कौशलविधेरभ्यासस्य च स-