कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

१३० सटीके कामसूत्रे [ २ अधिकरणे,

रागात्प्रयोगसात्म्याच्च व्यत्ययोऽपि क चिद्भवेत् । न चिरं तस्य चैवान्ते प्रकृतेरेव योजनम् ॥ २२ ॥

पारुष्यमिति । चेतसः शरीरस्य च कठोरता, रभसत्वमिति । अविमृश्यकारिता धाष्टर्यं च, एतदुभयं पुरुषस्येदं तेजो धर्म इत्यर्थः, तद्योगात्पुरुषः प्रहरति, अशक्तिर्हन्तुमसामर्थ्यं, हस्तसौकुमार्यादार्तिः पीडा, प्रत्य व्यावृत्तिः, पुरुषेण हन्तुं नियुक्तायाः स्त्रिया अबलत्वं निष्प्राणता, स्वयमोषदाहरणाद्, एते स्त्रैणा धर्मास्तद्युक्तत्वाद्, न प्रहरणं, सीत्कृतमेव तदुद्भवम्, अतः सीत्कृतप्रहरणे विषयप्रतिनिधते, क चिदिति । न सर्वत्र रते व्यत्ययोऽपि स्यात्, कारणमाह—राग्रप्रयोगसात्म्यादिति । रागस्य प्रकर्षेण योगाद्देशसात्म्याच्च स्त्री स्वधर्मंस्यक्त्व्वा; पौरुषं तेजोबिभ्रती प्रहन्ति, तदा पुरुषः स्त्रीप्रोत्साहनार्थं स्वधर्मं त्यक्त्वा; तद्धर्मीनालभ्य; सीत्कृतविरुतानि कुर्यात्, तत्रापि न चिरं कियतीमपि कालकलां व्यत्ययः स्यात् , ततः किं स्यादित्याह—तस्य चैवेति । तस्यैव व्यत्ययस्यान्ते प्रकृतेरेव योजनं स्याद् , यथा स्वतेजसा स्त्रीपुंसयोर्वर्तनमित्यर्थः, तदिमौ व्यत्ययप्रकृतियोजनाभ्यां प्रवर्त्तेयानामासमाप्तेः, रागप्रयोगसात्म्याभावे तु प्राक्तन एव विधिः, तत्र व्यत्ययाभावात् ॥ २१ ॥२२॥

प्रहरणं चतुर्विधमुक्तं यथा तदष्टधा दर्शयन्नाह—

कीलामुरसि कर्तरीं शिरसि विद्धां कपोलयोः संदंशिकां स्तनयोः पार्श्वयोश्चेति पूर्वैः सह प्रहरणमष्टविधमिति दाक्षिणात्यानां, तद्युवतीनामुरसि कीलानि च तत्कृतानि दृश्यन्ते, देशसात्म्यमेतत् ॥ २३ ॥

कीलामुरसीति । तत्र मुष्टिरेव तर्जनीमध्यमयोर्बहिःपृष्ठभागेन निष्क्रान्तयोरु पर्यंङ्गुष्ठयोजनात्कीला; तयाऽधोमुख्या ताडनं, कर्तरी द्विविधा - प्रसृतकुञ्चिताङ्गुलिभेदात् , तत्र प्रसृताङ्गुलिर्द्विविधा, हस्तेनैकेन मद्रकर्तरी, द्वाभ्यां संश्लिष्टाभ्यां यमलकर्तरी, या कुञ्चिताङ्गुल्यङ्गुष्ठाग्रोपरि न्यस्तकुञ्चिततर्जनीका सा शब्दकर्तरी प्रयुज्यमाना श्लथाङ्गुलित्वादमितशब्दवती भवति, कैश्चिदुत्पलपत्रिकेत्युच्यते, उभाभ्यामपि कनिष्ठिकाऽग्रभागेण शिरसि ताडनं, तर्जनीमध्यमयोर्मध्यमानामिकयोर्वा मध्येनाङ्गुष्ठं निष्कास्य बद्धा मुष्टिर्विद्धा तयाऽङ्गुष्ठकवदनया कपोलयोर्ग्रंथनमेव ताडनम् , मुष्टिरेव तर्जन्यङ्गुष्ठकाभ्यां तर्जनीमध्यमाभ्यां वा संदंशनात्संदंशिका, तया स्तनयोः पार्श्वयोश्च मलनपूर्वकं मांसस्याकर्षणमेव ताडनं, पूर्वैरित्यपहस्तादिभिः, अष्ट-