कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

२०४ सटीके कामसूत्रे [ ४ अधिकरणे,

नायकस्य व्रतमुपवासं च स्वयमपि करणेनानुवर्तेत वारिता- यां च नाहमत्र निर्बन्धनीयेति तद्वचसो निवर्तनम् ॥ २६ ॥

व्रतं नियमं स्वयमनुकरणेनानुवर्तेत भक्तिख्यापनार्थं, वारितायां- नायकेन व्रतोपवासाभ्यां, नाहमत्र निर्बन्धनीया निषेधनीयेति वाक्येन नायकवचसो निवर्तनं भक्तेर्नाट्यार्थम् ॥ २६ ॥

मृद्विदलकाष्ठचर्मलोहभाण्डानां च काले समर्धग्रहणम् ॥ २७ ॥

मृद्भाण्डं=घटादि, विदलभाण्डं=पिटकादि, काष्ठभाण्डं=पीठखट्- वाऽऽदि, लोहभाण्डं=ताम्रादिमयं, काले = इत्युपयोगकाले, तत्रापि यत्- समर्घं प्राप्यते ॥ २७ ॥

तथा लवणस्नेहयोश्च गन्धद्रव्यकटुकभाण्डौषधानां च दुर्ल- भानां भवनेषु प्रच्छन्नं निधानम् ॥ २८ ॥

लवणं=सैन्धवादि, स्नेहः=घृततैलवसामज्जानः, गन्धद्रव्यं=तगरादि, कटुकं=तुम्बूयादि, औषधं=द्विपञ्चमूलादि, दुर्लभा ये न तत्रत्याः, अपि तु दुःखेन लभ्यन्ते, प्रच्छन्नं निधानं यत्र तानि भवन्ति, न विनश्यन्ति वा ॥ २८ ॥

मूलकालुकपालङ्कीदमनकाम्रातकैर्वारुकत्रपुसवार्ताककूष्माण्डा- लाबुसूरणशुकनासास्वयंगुप्तातिलपर्णिकाऽग्निमन्थल्शुनपलाण्डुप्र- भृतीनां सर्वौषधीनां च बीजग्रहणं काले वापश्च ॥ २९ ॥

मूलकादीनां च बीजग्रहणमिति संबन्धः, एर्वारुकः=कर्कटिका, अलाबुः=तुम्बी, सूरणः=कन्दः, शुकनासा=सर्वतोभद्रा, स्वयंगुप्ता=क- पिकच्छूः, तिलपर्णिका=काश्मरी, अग्निमन्थः=अनेनव नाम्ना प्रथितः, पलाण्डुः=लशुनाकारो लोहितः ॥ २९ ॥

स्वयं च सारस्य परेभ्यो नाख्यानं भर्तृमन्त्रितस्य च ॥३०॥

सारस्य = द्रव्यस्य, परेभ्यो नाख्यानं ‘धनायुषी गुप्ततमे कार्ये’ इति वचनाद्, भर्तृमन्त्रितस्य च नाख्यानं मा ज्ञासीद्भिन्नरहस्येति ॥ ३० ॥

समानाश्च स्त्रियः कौशलेनोज्ज्वलतया पाकेन मानेन तथोप- चारैरतिशयीत ॥ ३१ ॥

समानाः=तुल्याभिजनाः, कौशलेन कलासु, मानेन मनस्वितया, उपचारैर्भर्तरि क्रियमाणैरुपचारैरतिशयीतात्मनोऽधिकत्वख्यापनार्थम्॥३१॥

सांवत्सरिकमायं संख्याय तदनुरूपं व्ययं कुर्यात् ॥ ३२ ॥