कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

१ अध्याये ] एकचारिणीवृत्तप्रकरणम् । २०५

संख्यायेति । आयमुखाद् वर्षेणैतावदुत्पद्यत इति व्ययं कुर्यात्, तदनुरूपम्=आयानुरूपं, कालयापनार्थम् ॥ ३२ ॥

भोजनावशिष्टाद्रोरसात् सारग्रहणं तथा तैलगुडयोः, कर्पासस्य च सूत्रकर्तनं, सूत्रस्य वानं, शिक्यरज्जुपाशवल्कलसंग्रहणं, कुट्टनकण्डनावेक्षणम्, आचाममण्डतुषकणकुट्यङ्गाराणामुपयोजनम् , भृत्यवेतनभरणज्ञानं, कृषिपशुपालनचिन्तावाहनविधानयोगाः, मेषकुक्कुटलावकशारिकापरभृतमयूरवानरमृगाणामवेक्षणं, दैवसिकायव्ययपिण्डीकरणमिति च विद्यात् ॥ ३३ ॥

सारग्रहणमिति । यज्ञादिषु ब्राह्मणाम्भोजयित्वा, यदवशिष्टं तस्मात् सारग्रहणं, मथितं चापरं भवति, तैलगुडयोः सारग्रहणं सर्षपेक्षुकाण्डपीडनात्, कर्पासस्य सूत्रकरणं, वानमाच्छादनार्थं, शिक्यस्य भाण्डारोपणार्थं, रज्ज्वा जलोद्धरणार्थम् , पाशस्य पशुबन्धनार्थं, वल्कलस्य रज्ज्वाद्यर्थं संग्रहणं, कुट्टनं धान्यानां, कण्डनं तण्डुलानां, तयोरवेक्षणं परीक्षणम्, आचामस्य मण्डस्य च पानार्थं चेटिकादिषूपयोजनं, तुषाणां धारणं कुड्यलेपनादिषु, कणानां क्षुद्रतण्डुलानां कुक्कुटाद्यर्थं, कुटीनां तण्डुलपरागाणां गोमेषाद्यर्थम्, अङ्गाराणां महानसादुत्पन्नानां लोहभाण्डकरणादिषु, भृत्या ये बहिरन्तःकर्मसु नियुक्ताः, तेषां वेतनं प्रतिमासं प्रतिवर्षं वा यो निबन्धः, भरणं प्रतिदिनं भक्तं तयोर्ज्ञानं देशकालकर्मवशेन, कृषिपशुपालनचिन्तेति । कर्षणवापनरोपणादिप्रत्यवेक्षणं कृषिचिन्ता, मुष्टिव्याधिचिकित्साऽऽद्यनुष्ठानचिन्ता पशुपालनचिन्ता, वाहनविधानयोगा अश्वादीनां विधानयोजनम् , मेषादीनां क्रीडनाथ नायकपरिगृहीतानामवेक्षणमशनपानरक्षणैः, प्रत्यहायव्ययस्य पिण्डीकरणमेकीकरणमिति, विद्यादिति, सारग्रहणादि ॥ ३३ ॥

तज्जघन्यानां च जीर्णवाससां सञ्चयस्तैर्विविधरागैः शुद्धैर्वा कृतकर्मणां परिचारकाणामनुग्रहो मानार्थेषु च दानमन्यत्र वोपयोगः॥

तज्जघन्यानामिति । नायकोपभुक्तानां, तैः सञ्चितैः, कृतकर्मणामिति । यैः कर्म कृतम्, मानार्थेषु चेति । मान एवार्थो येषां, ते हि तैर्दत्तैर्मानिता भवन्ति, अन्यत्र वेति । दीपवर्त्यादिषु ॥ ३४ ॥

सुराकुम्भीनामासवकुम्भीनां च स्थापनं तदुपयोगः क्रयविक्रयायव्ययावेक्षणम् ॥ ३५ ॥