कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

२०८	सटीके कामसूत्रे	[ ४ अधिकरणे,

परिचारकैः शुचिभिराज्ञाऽधिष्ठितैरनुमतेन क्रयविक्रयकर्मणा सारस्यापूरणं तनूकरणं च शक्त्या व्ययानाम् ॥ ५२ ॥

शुचिभिरिति । अर्थोपधाशुद्धैरात्माधिष्ठितैर्न स्वतन्त्रैः, अनुमतेन युक्तेन, क्रयविक्रयकर्मणेति । वणिज्याधर्मेण, सारस्यापूरणं द्रव्यस्याभिवर्धनं, तनूकरणं चेति । कृशीकरणं, शक्त्या व्ययानामिति । कार्यवशाद्यदि व्ययस्य महत्ता स्यात्तदा कृशं सारं कुर्यादित्यर्थः ॥५२॥

आगते प्रकृतिस्थाया एव प्रथमतॊ दर्शनं दैवतपूजनमुपहाराणां चाहरणमिति प्रवासचर्या ॥ ५३ ॥

आगते चेति । प्रवासात्प्रत्यागते नायके, प्रकृतिस्थाया इति । प्रवासवेषावस्थाया एव प्रथमतॊ दर्शनं स्यात्स्वरूपख्यापनार्थं, न पुनरागत इत्यात्मानं प्रसाधयेद्, देवतापूजनं सह परिजनेन, उपहाराणाम् = उपयाचितानाम्, आहरणं दानं देवताभ्यः ॥ ५३ ॥

प्रकरणद्वयोपसंग्रहार्थमाह—
भवतश्चात्र श्लोकौ—

सद्वृत्तमनुवर्तेत नायकस्य हितैषिणी ।
कुलघोषा पुनर्भूवा वेश्या वाऽप्येकचारिणी ॥ ५४ ॥

सदिति । शोभनं वृत्तं प्रत्यक्षे प्रोषिते च, यदुक्तं-'हितैषिणी न कपटेनानुवर्तनम्, इति दर्शनार्थम्, अस्मिन्वृत्ते नायिकात्रयमधिकृत्याह—कुलयोषेति । कन्यैवोढा कुलयोषित्युच्यते, ॥ ५४ ॥

वृत्तानुवर्तने फलमाह—

धर्ममर्थं तथा कामं लभन्ते स्थानमेव च ।
निःसपत्नं च भर्तारं नार्यः सद्वृत्तमाश्रिताः ॥ ५५ ॥

इति श्रीवात्स्यायनीये कामसूत्रे भार्याऽधिकारिके चतुर्थेऽधिकरणे एकचारिणीवृत्तं प्रवासचर्या च प्रथमोऽध्यायः ।

धर्ममिति । स्था'=प्रतिष्ठानं, निःसपत्नं=निष्कण्टकम् ॥५५॥

इति प्रवासचर्या त्रयस्त्रिंशं प्रकरणम् ।

इति श्रीवात्स्यायनीयकामसूत्रटीकायां यशोधररचितायां जयमङ्गलाऽऽख्यायां भार्याऽधिकारिके चतुर्थेऽधिकरण एकचारिणीवृत्तं प्रवासचर्या च प्रथमोऽध्यायः ।