कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

२१६ सटीक कामसूत्रे [४ अधिकरणे,

समाजेति । गोष्ठीशीलता, आपानशीलता, उद्यानविहारशीलता, यात्राविहारशीलता चेति ॥ ५९ ॥

पुनर्भूवृत्तं षट्त्रिंशं प्रकरणम् ॥

आसां भार्याणां दुर्भगाऽपि काचित्संभवति, तया कथं वर्तितव्य-मिति दुर्भगावृत्तमुच्यते—

दुर्भगा तु सापत्न्यपीडिता या तासामधिकमिव पत्यावुपच-रेत्तामाश्रयेत् ॥ ६० ॥

दुर्भगा त्विति । सापत्न्यपीडितेति । दौर्भाग्यफलं, तासामिति । सपत्नीनां मध्ये या पत्यावुपचरेद्, अधिकमिवेति । नायकेनाधिकृतेन या त्वधिका सपत्न्युपचिता तां सुतरामेवाश्रयेत् ॥ ६० ॥

प्रकाश्यानि च कलाविज्ञानानि दर्शयेत् ॥ ६१ ॥

तामाश्रित्य प्रकाश्यानि कलाविज्ञानानि पत्रच्छेद्यादिकौशलानि दर्शयेत् ॥ ६१ ॥

दौर्भाग्याद्रहस्यानामभावः ॥ ६२ ॥

दौर्भाग्याद्रहस्यानामभावः, वैदग्ध्यख्यापनं हि दौर्भाग्यनिवृत्ति-कारणम् ॥ ६२ ॥

नायकापत्यानां धात्रीकर्माणि कुर्यात् ॥ ६३ ॥

धात्रीकर्माण्यभ्यञ्जनोद्वर्तनस्नपनादीनि ॥ ६३ ॥

तन्मित्राणि चोपगृह्य तैर्भक्तिमात्मनः प्रकाशयेत् ॥ ६४ ॥

तन्मित्राणि चेति । नायकमित्राणि च, उपगृह्य प्रियहिताभ्यां, तैरिति । उपगृहीतैर्भक्तिमात्मनः श्रावयेद्दशाठ्यख्यापनार्थम् ॥ ६४ ॥

धर्मकृत्येषु च पुरश्चारिणी स्याद् व्रतोपवासयोश्च ॥ ६५ ॥

धर्मकृत्येषु = श्राद्धादिषु, पुरश्चारिणी = प्रारम्भिका, स्याद्, व्रतोप-वासयोश्च नायकेन क्रियमाणयोः पुरश्चारिणी ॥ ६५ ॥

परिजने दाक्षिण्यं, न चाधिकमात्मानं पश्येत् ॥ ६६ ॥

परिजने नायकस्य, दाक्षिण्यमानुकूल्यं दर्शयितव्यं, न चाधिक-मात्मानं पश्येत्सपत्नीभ्यः परिजनेभ्यश्च दौर्भाग्यहेतुत्वात् ॥ ६६ ॥

इति बाह्यमेतद् वृत्तम् ॥

आभ्यन्तरमाह—

शयने तत्सात्म्येनात्मनोऽनुरागप्रत्यायनम् ॥ ६७ ॥

शयन इति । तत्सात्म्येनेति । नायकानुकूल्येन, यथैव नायकोऽभि-युङ्क्ते, तथैवानिच्छन्त्यप्यात्मनोऽनुरागमातृसिं प्रत्याययेत् ॥ ६७ ॥