कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

२९० सटीक कामसूत्रे [ ६ अधिकरणे,

प्रथमसमागमनन्तरं चैतदेव वायसपूजावर्जम् ॥ ५२ ॥

नायकेन सह यः प्रथमः समागमस्तदनन्तरमेतत्कामपूजाऽऽदिकमनुष्ठेयं सम्भवाद्, वायसपूजावर्जं तस्या असम्भवात् ॥ ५२ ॥

प्रत्यक्षे परोक्षे च वृत्तमाह--

सक्तस्य चानुमरणं ब्रूयात् ॥ ५३ ॥

सक्तस्य चेति । अनुमरणं ब्रूयात् , स्वर्याते न मया जीवितव्यमिति, सक्तो ह्येवं सम्भावयति नान्यः ॥ ५३ ॥

कः पुनः सक्त इत्याह--

निसृष्टभावः, समानवृत्तिः, प्रयोजनकारी, निराशङ्कः, निरपेक्षोऽर्थेषु, इति सक्तलक्षणानि ॥ ५४ ॥

निसृष्टभाव इति । सर्वात्मना विश्वस्तः, समानवृत्तिस्तावत्प्रवृत्तौ निवृत्तौ च, प्रयोजनकारी नायिकाया यत्कार्यं तदुदीरितमात्रं यः कर्तुंशक्नोति, निराशङ्कः न कुतश्चिदाशङ्कते तस्यां प्रवर्तमानः, निरपेक्षोऽर्थेष्वात्मीयेषु तया गृह्यमाणेष्वपि ॥ ५४ ॥

तदेतन्निदर्शनार्थं दत्तकशासनादुक्तमनुक्तं च लोकतः शीलयेत्पुरुषप्रकृतितश्च ॥ ५५ ॥

तदिति । उक्तं वृत्तं निदर्शनार्थं = प्रदर्शनार्थं, दत्तकशासनादिति । दत्तकशास्त्रं दृष्ट्वा, लोकत इति । पराराधनकुशलाद्, शीलयेद् = आगमयेत् ॥ ५५ ॥

गम्यस्याप्यनुवर्तमानस्य वेश्यास्वरूपप्रतिपत्त्यर्थमाह-- भवतश्चात्र श्लोकौ--

सूक्ष्मत्वादतिलोभाच्च प्रकृत्याऽज्ञानतस्तथा । कामलक्ष्म तु दुर्ज्ञानं स्त्रीणां तद्भावितैरपि ॥ ५६ ॥

सूक्ष्मत्वादिति । स्त्रीणामिति । वेश्याशब्दवाच्यानां, य इच्छालक्षणः-कामस्तस्य लक्ष्म स्वरूपं दुर्ज्ञानं, किमिदं स्वाभाविकं वा कृत्रिममिति दुःखेन ज्ञायते, कथमित्याह--सूक्ष्मत्वादिति । चेतोधर्मत्वेनातीन्द्रियत्वात्, क्रियया सुज्ञानमिति चेदाह--अतिलोभादिति । लुब्धा हि स्वाभाविकमिव रूपयन्ति, प्रकृत्याऽज्ञानत इति । कामपरासु हि विश्वसन्ति पुमांसः, ततश्च तेषां स्वभावत एव रागाचरणसंभवादज्ञानमेव प्रादुर्भवति न ज्ञानं, तद्भावितैरपि, लक्ष्मपरिज्ञानाभियुक्तैरपि दुर्ज्ञेयं, किमिदं स्वाभाविकं कृत्रिमं वेति ॥ ५६ ॥