कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

१ अध्याये ] वृष्ययोगप्रकरणम् । ३३५

---

नेन मिश्राः, नागवृक्षं नागकेसरम्, एतत् त्रिविधमनुलेपनं देवगन्धर्वना- गसत्वेष्वेव योजयेत्, सत्त्वपरिज्ञानं च शास्त्रान्तरादवगन्तव्यम् ॥ ३३ ॥

उष्ट्रास्थि भृङ्गराजरसेन भावितं दग्धमञ्जनं नलिकायां निहि- तमुष्ट्रास्थिशलाकयैव स्रोतोऽञ्जनसहितं पुण्यं चक्षुष्यं वशीकरणं- चेत्याचक्षते ॥ ३४ ॥

उष्ट्रास्थीति । तण्डुलभेदं कृत्वा, भावितं त्रिःसप्तकृत्वः, दग्धमिति । अन्तर्धूमम्, अञ्जनमिति । मषीभावमुपगतं, नलिकायामिति । उष्ट्रास्थि- नलिकायां, स्रोतोऽञ्जनेन तुल्यभागेन सह दृषदि श्लक्ष्णीकृत्य निहितम्, उष्ट्रास्थिशलाकयैव घटितया चक्षुषोर्योजितं, पुण्यमिति । पवित्रं, चक्षु- ष्यन्तिमिराद्यपनयाद्, वशीकरणं चेति । यः प्रथमं दृश्यते स वशीभवति, शेषं सुभगङ्करणमित्युपदेशः ॥ ३४ ॥

एतेन श्येनभासमयूरास्थिमयान्यञ्जनानि व्याख्यातानि ॥३५॥

इति वशीकरणम् ।

एतेनेति । उष्ट्रास्थ्यञ्जनविधानेन, तत्र भासो गोष्ठः, कर्कटकः पक्षी ॥३५॥
इति वशीकरणं षष्ठितमप्रकरणम् ।

वशीकृताऽपि प्र योज्या रन्तुमसमर्थस्य निष्फलैवेति, वृषाय हिता- वृष्या योगा उच्यन्ते—

उच्चटाकन्दश्चव्या यष्टीमधुकं च सशर्करेण पयसा पीत्वा वृषीभवति ॥ ३६ ॥

उच्चटा प्रसिद्धा, तस्याः कन्दः, चव्या वणिग्द्रव्यं, यष्टीमधुकं च, एतद् गोपयसा सह क्वथितं, सशर्करेणेति । शीतीभूतं शर्करां दत्वा- पीत्वा वृषीभवति व्यवायक्षम इत्यर्थः ॥ ३६ ॥

मेषवस्तमुष्कसिद्धस्य पयसः सशर्कस्य पानं वृषत्वयोगः॥३७॥

मेषः प्रसिद्धः, वस्तः = छागः, तयोरन्यतरस्य, मुष्कः = वृषणं, तेन सिद्धस्य क्वथितस्य ॥ ३७ ॥

तथा विदार्याः क्षीरिकायाः स्वयंगुप्तायाश्च क्षीरेण पानम्॥३८॥

विदारी प्रसिद्धा तस्याः कन्दं, क्षीरिका = राजादनं, तस्याः फलानि, स्वयंगुप्ता = कपिकच्छुः, तस्या मूलं, क्षीरेण पानं क्वथितेन वृषत्वयोगः, असमासनिर्देशात् प्रत्येकं योगः॥ ३८ ॥

तथा प्रियालबीजानां मोरटाविदार्योश्च क्षीरेणैव ॥ ३९ ॥