कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

३ अध्याये ] विद्यासमुद्देशप्रकरणम् । ३७

शब्दवाच्याऽपि विशिष्टं गणिकाऽभिधानं लभत इत्यर्थः, एवंलक्षण- त्वाद्गणिकायाः, स्थानं च जनसंसदीति । जनसभायामासनभूमिं लभते, न वेश्येत्यवगण्यते ॥ २० ॥

पूजिता सा सदा राज्ञा गुणवद्भिश्श्च संस्तुता । प्रार्थनीयाऽभिगम्या च लक्ष्यभूता च जायते ॥ २१ ॥

राज्ञा पूजितां क्षेत्रागारादिदानेन, गुणवद्भिः संस्तुता 'असा- धारणमस्याः कलाकौशलमिति' प्रशंसिता, प्रार्थनीया कलोपदेशार्थिनाम,- भिगमनार्हा विदग्धानां रतार्थिनां, लक्ष्यभूता निदर्शनभूता देवदत्तावत्॥२१॥

योगज्ञा राजपुत्री च महामात्रसुता तथा । सहस्रान्तःपुरमपि स्ववशे कुरुते पतिम् ॥ २२ ॥

योगज्ञा=गीतादिप्रयोगज्ञा, सहस्रान्तःपुरमिवि प्रभूतदारोपलक्षणम्। स्ववशे=आत्मनो वशे ॥ २२ ॥

तथा पतिवियोगे च व्यसनं दारुणं गता । देशान्तरेऽपि विद्याभिः सा सुखेनैव जीवति ॥ २३ ॥

तथा पतिवियोगे पत्यौ प्रोषिते, तथा व्यसनं दारुणं वैधव्यलक्षणं- गता, निर्वेदात्यक्तस्वदेशा; अन्यस्मिन्नपि देशे सुखेनैव जीवति, विद्योप- देशदानात् ॥ २३ ॥

पुरुषमधिकृत्याह—

नरः कलासु कुशलो वाचालश्चाटुकारकः । असंस्तुतोऽपि नारीणां चित्तमाश्वेव विन्दति ॥ २४ ॥

नर इति । वाचाल इति कलासंबन्धद्वारेणैव बहुभाषी नान्यथा, मा- भूवनागरकत्वप्रसङ्ग इति । चाटुकारकः=प्रियस्य कर्ता, कलाग्रहणेन हि तत्संस्कारवत्त्वाद् असंस्तुतोऽप्यपरिचितोऽपि चित्तं विन्दति गृह्णाति, आश्वेव न कालमपेक्षते ॥ २४ ॥

कलानां ग्रहणादेव सौभाग्यमुपजायते । देशकालौ त्ववेक्ष्यासां प्रयोगः सम्भवेन्न वा ॥ २५ ॥

इति श्रीवात्स्यायनीये कामसूत्रे साधारणे प्रथमेऽधिक[रणे] वि- द्यासमुद्देशस्तृतीयोऽध्यायः, तृतीयं प्रकरणं [समाप्तम्]॥

ग्रहणादेवाभिजायते संप्रयोगात्स्त्रीपुंसयोः सौभ[ाग्यम्]... ऽनर्थ- प्रतीघातः कामो यशश्चेत्यर्थोक्तं, तत्रापि देशकाला[पेक्षित्वे] ना-