कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

७२ सटीक कामसूत्रे [ २ अधिकरणे,

मेण तरतमभेदेन पूरणं वेगस्य, यथा तत्कुलालचक्रं भ्रमरकं वा निश्च- लतरमिव स्थितमिति, एवं योषितोऽपि पुरुषेणोपसृतादिभिः प्रत्ययैरु- त्पद्यमाने विसृष्टिसुखे समानेऽप्यादिमध्यावसानेषु प्रारम्भकाले मन्द- वेगता मृद्धी रतिः तत्र मध्यस्थचित्तता नातिसहिष्णुता च, ततः क्रमेण पूरणं वेगस्याधिक्यं रतेः, यत्राधिकचित्तवृत्त्या शरीरनिरपेक्ष- त्वमिति ॥ ३८ ॥

सातत्येन भावस्य प्रवृत्तत्वात्कथं विरामाभीप्सेत्याह—

धातुक्षयाच्च विरामाभीप्सेति ॥ ३९ ॥

धातुक्षयाच्चेति । समुत्पन्ने कामिताऽऽख्ये भावे यः शुक्रधातुः स्थानाच्च्युतः स्वनाडीं प्रतिपद्यते तस्यारम्भात्प्रभृति शनैः शनैः स्य- न्दनात्क्षये निवृत्तरागत्वाद्धिरामाभीप्सेति ॥ ३९ ॥

तस्मादनाक्षेप इति ॥ ४० ॥

तस्मादनाक्षेप इति । अत्रोद्यं विसृष्टिप्रभवस्य भावस्य संतानेन प्रवृ- त्तस्यावस्थाऽन्तरमनुपपन्नमिति ॥ ४० ॥

अमुमेवार्थं बाभ्रव्यगीतेन श्लोकेनाह—

सुरतान्ते सुखं पुंसां स्त्रीणां तु सततं सुखम् । धातुक्षयनिमित्ता च विरामेच्छोपजायते ॥ ४१ ॥

॥ ४१ ॥

एवं पक्षद्वयमुपन्यस्य सिद्धान्तमाह—

तस्मात्पुरुषवदेव योषितोऽपि रसव्यक्तिर्द्रष्टव्या ॥ ४२ ॥

यत एवं विवादस्तस्माद्रसव्यक्ती रत्युत्पत्तिर्यथा पुरुषस्य विसृ- ष्टिरन्ते च तद्वदेव योषितोऽपि द्रष्टव्या ॥ ४२ ॥

पुरुषसुखेन हि स्त्रीसुखस्य वैसादृश्यं स्वरूपतः कालतो वा स्यात्, तदुभयथाऽपि न युज्यत इति प्रतिपादयन्नाह—

कथं हि समानायामेवाकृतावेकार्थमभिपपन्नयोः कार्यवै- लक्षण्यम् ॥ ४३ ॥

तत्र विजातीययोः पुरुषवडवयोः सम्प्रयुक्तयोर्भवेत्सुखवैसादृश्य- मित्याह— समानायामेवाकृताविति। तुल्यायां मनुष्यजातौ तुल्यजा- तीययोरपि स्नानभोजनादौ भिन्नेऽर्थे प्रवर्तमानयोः स्यादित्याह— एकमिति। एकं रताख्यमर्थमाभिमुख्येन प्रवृत्तयोः कथं कार्यवैलक्षण्यं स्यात्, तत्र विजातीययोः पुरुषवडवयोर्भावसुखस्य कार्यस्य स्वरूपतः कालतश्च भेदादित्यर्थः, ये च समानाकृतयः सन्त एककार्यमभिप्रप-