कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

७४	७६	सटीके कामसूत्रे	[ २ अधिकरणे,

(वाम पृष्ठस्य अवशिष्टभागः)

तन्नैतत्स्या
स्यादिति ॥ ५
उपायवैलक्ष्
देव सुखाख्यम

तच्च नेति ।
तज्जन्यत्वे

तस्मा
कुत
तत्र
कर्त्राधारयो
तयोर्हेत्वोर्भिन्नरू
यत्तु कार्यरू
हेतुर्नास्तीत्याह-
अहे
अहेतुमदिति
भ्युपगतं स्यात्
तामेव युक्तिं स्

आकृतेरभेव
पुरुषयोर्व्यापारौ
तन्नैतत्स्य्
कस्वार्थसाधकं
देवदत्तः व
णधारैः कारवै
यतो युवां
चयति,
कारक
भिन्न

---

(मुख्य पृष्ठम्)

संबाधे स्यन्दनं शुक्रस्य, विसृष्टिसुखं तु पुरुषवदन्त एवेति यथोक्तम्—

'कण्डूत्यपगमात्स्त्रीणां क्षरणाच्च सुखं द्विधा ।
स्यन्दनं च विसृष्टिश्च शुक्रस्य क्षरणं द्विधा ॥
क्लिन्नता केवलस्यन्दाद्विसृष्टेर्मथनात्सुखम् ।
अन्ते त्वाश्चितवेगाया विसृष्टिर्नरवत्स्मृता' ॥

तत्रावसाने दंपत्योः समकाला चेद्रतिरुत्तमः पक्षः, समरतत्वात्, भिन्नकाला चेत्, पुरुषस्य प्रागधिगतभावत्वान् ध्वजभङ्गे न स्त्रीभावमधिरुच्छेत् तस्मात्समरताद्विषमरते तथा स्त्री चुम्बनालिङ्गनादिभिरुपचरणीया यथाऽग्रे प्राप्नुयाद्रतिम् , स्त्रिया प्रागधिगते भावे पुरुषो युक्तयन्त्रो वेगं कुर्यादात्मनो भावं निर्वर्तयितुमिति ॥ ६३ ॥

सदृशत्वस्य सिद्धत्वात्, कालयोगीन्यपि भावतोऽपि कालतः प्रमाणवदेव नव रतानि ॥ ६४ ॥

कालयोगीन्यपीति । अपिशब्दाद्भावयोगीन्यपि; अन्यथा कण्डूत्यपनोदसुखस्य विसृष्टिसुखस्य वा वैसादृश्यात्कथं भावतो नव रतानि ६४॥

रतिरतयोर्व्यवहारार्थं पर्यायानाह—

रसो रतिः प्रीतिर्भावो रागो वेगः समाप्तिरिति रतिपर्यायाः, संप्रयोगो रतं रहः शयनं मोहनं सुरतपर्यायाः ॥ ६५ ॥

फलावस्था रतिः, हेत्ववस्था च रतम्, तयोः पर्यायशब्दानामेकार्थविषयत्वेऽपि निमित्तं भिद्यते, यथा—ऐश्वर्ययोगादिन्द्रः, शक्तियोगाच्छक्रः, तत उपस्थेन्द्रियेण रसनादनुभवाद्रासः, फलावस्थायां सुखत्वेन चित्तपरिस्पन्देन रमणाद्रतिः, चित्तप्रणयनात्प्रीतिः, कामिताऽऽख्येन भावेन भाव्यमानत्वाद्भावः, कामिताऽऽख्योऽपि भाव्यते फलरूपोऽनेनेति भावः, चित्तरञ्जनाद्रागः, शुक्रधातोः सुखानुविद्धस्य नाडीसुखात्पृथग्भवनाद्वेगः, रतस्य समापनात्समाप्तिरिति, सङ्गतयोः स्त्रीपुंसयोः सम्यक्प्रकृष्टो योगः संप्रयोगः, हेत्ववस्थायां वाक्कायचित्तपरिस्पन्देन रमणाद्रतम्, दम्पतिव्यतिरिक्तमन्यं रहयतीति रहः, शयनीयप्रतिशब्द्यिकयोः शयनाच्छयनम्, अन्यथ्यागारेषु मोहनाद्वावश्यकत्वान्मोहनमिति ॥ ६५ ॥

प्रमाणकालभावजानां संप्रयोगाणामेकैकस्य नवविधत्वात्तेषां व्यतिकरे सुरतसंख्या न शक्यते कर्तुमतिबहुत्वात् ॥ ६६ ॥

प्रमाणकालभावजानां त्रयाणां रतानामेककस्य नवविधत्वात्समुदायेन