कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

२२ बालभारतम् द्वितीयोऽङ्कः ( ततः प्रविशति विदुरः सशारोपकरणः पुरुषश्च । ) विदुरः— आ देवाद्दिव्यपङ्केरुहसदनजुषोऽस्मिन्महाराजवंशे विष्वक्सेनावताराद्विजयिनि जगतामत्र चित्रप्रसूतेः । हे विश्वे लोकपालास्त्वमपि वसुमति ब्रूहि वाचं पवित्रा- मिन्दोरन्यस्य दृष्टो यदि किल कलयाप्यास्तृताङ्कः कलङ्कः ॥ १ ॥ तत्रैव गोत्रे संप्रति तु— वाच्यं यत्र दुरुक्तयः कुचरितं नानाविधा वर्णिका लोभः सान्द्रतमो रसः किमपरं भावश्च मोहो महान् । शैलूषैः कितवैरनेककपटश्रेणीमहानाटके द्यूतं यत्किल तत्र कौरवपतिः प्रस्तावनायां स्थितः ॥ २ ॥ पुरुषः—आर्य धर्मावतार विदुर ! किं पुनरेवं भण्यते ? यतो द्यूत- महचरा एवं मन्त्रयन्ति— रेणन्मणिनूपुरा रणरणङ्कारुच्छटाः क्वणन्मणिकिङ्किणीमुखरमेखलामालिकाः । भवन्ति भवनाङ्गणेऽनघघनस्तन्यस्तेषां परं प्रसद्यदिनस्वामिन इह जयन्ति द्यूतेन ये ॥ ३ ॥ विदुरः—तिमिङ्गिलगिलन्यायोऽयं शृङ्खयति नात्र जीयते । ( विचिन्त्य । ) श्रीनिर्वासनडिण्डिमो घनरव सद्यः स्थितं छद्मनां सत्योत्सारणघोषणा तत इतो लज्जा निरापाञ्जलिः । द्वारं दुर्यशसां पराभवपदं गोष्ठी गरिष्ठापदां द्यूतं दुर्नयवारिधिर्निपततां कस्तत्र हस्तग्रहः ॥ ४ ॥ पुरुषः—आर्य धर्मावतार विदुर ! किं पुनरिदं सखेदं मन्त्र्यते ? विदुरः—चण्डाटक ! शृणु यन्मन्त्र्यते । ( पुनस्तदेव पठति । ) १. प्राकृतच्छायारूपोऽयं श्लोकः अत एव च्छन्दोभङ्गः.