कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

प्रथम जवनिकान्तरम् १७ देवी—जधा णिवेदिवं वदीहिं । पअट्टा जेव मलआणिला । तथा अ,— लंकातोरणमालिआतरलिणो कुंभुब्भवस्सासमे मदंदोलिअचंदणद्रुमलदाकप्पूरसंपक्किणो । कक्केल्लीफुलकंपिणो फणिलद्वानिप्पट्ठणट्ठावआ चंडं चुंबिवतग्गपणिणसलि ला याअंति चेत्ताणिला ॥ ३७ ॥ वर्धापन वर्णनम् । विभ्रमेत्यादि मधुवासरविशेषणानि । तरङ्गीति दंतुरित्वात् । षष्ठावर्त्त इति यवोडनुसारेण । तारुण्यं हि विभ्रमनिदानम् । अथवा यथायं कामिनीना विभ्रमजनकस्तथा वसन्तोत्सवोऽपि । कामुकान्दि विलोक्य कामिन्यो विभ्रमसमुद्गमा भवन्ति । अर्थत उपमानम् । तेन विभचित्वं न दोष । एतेन भ्वस्य कामुकता व्यङ्ग्या । 'क्रोध स्मित च कुसुमभरणादियाच्ञा तद्वर्जनं च सहसैव विमण्डनं च । आक्षिप्य कान्तवचनं लयन सखीभिर्निष्कारणस्थितगतेन स विभ्रम स्यात् ॥' इति विभ्रमलक्षणम् । 'तल्लास्यं ताण्डवं चैव छलितं शम्बया सह । हल्लीशकञ्च रासञ्च पदप्रसार प्रचक्षते ॥' इति पद्भेदमपि नृत्यं गुह्यते । पञ्चम स्वर । कलकण्ठी कोकिला । चारित्यादौ विशेषणद्वय बहुव्रीहि । विलासैत्यादिना विस्तारिताख्यो दृग्विचार उक्त । तदुक्तम्—'आयत त्रिस्फुरत्तार विस्फारितमुदा- हृतम् ।' इति । एतेनादरातिशयो व्यङ्ग्य । अत्र हेतुद्रूपके । नर्त्तकन्त्यादौ समाधि । 'अन्यधर्मस्ततोऽन्यत्र लाक्षीमानुरोधिन । सम्यगाधीयते यत्र स समाधि स्मृतो यथा ॥' (का १।९३) इति दण्डी । देवी— यथा किल निवेदितं वन्दिभ्याम् । सत्यमेवोक्तमित्यर्थ । प्रवृत्ता एव मल्यानिला । तथा च,— लङ्कातोरणमालिकातरङ्गिन कुम्भोद्भवश्वाश्रमे मन्दान्दोलितचन्दनद्रुमलतोकर्पूरसंसर्किण । वङ्कोलीफुलकम्पिन फणिवल्लिनिष्टनटावका शण्टे चुम्बितवाग्रपर्णीसरिला पान्ति चैत्रानिला ॥ क० म० २