काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ २ ॥ २ ॥ १०५ राजदन्तादिषु परम् ॥ ३१ ॥ पूर्वनिपाते प्राप्ते परप्रयोगाथे वचनम् । राजदन्तादिषु परमुपसर्जनं प्रयो- क्तव्यम् । न केवलमुपसर्जनस्य, अन्यस्यापि यथालक्षणं विहितस्य पूर्वनिपातस्या- पवादः परनिपातो विधीयते । दन्तानां राजा, राजदन्तः । वनस्याग्रे, अग्रेव- नम् । निपातनादलुक् । राजदन्तः । अग्रेवणम् । लिप्तवासितम् । नग्नमुषि- तम् । सिक्तसंमृष्टम् । दृष्टलुञ्चितम् । अवक्लिवपक्वम् । अर्पिताप्तम् । उप्त- गाढम् । पूर्वकालस्य परनिपातः । उलूखलमुसलम् । तण्डुलकिण्वम् । दृषदुप- लम् । आश्वलायनबभ्रवी । चित्ररथबाह्लीकम् । आवन्त्यश्मकम् । शूद्रार्यम् । स्नातकराज्ञानौ । विष्वक्सेनार्जुनौ । अक्षिभ्रुवम् । दारगवम् । शब्दार्थौ । धर्मार्थौ । कामार्थौ । अनियमत्वात्रेव्यते । अर्थशब्दौ । अर्थधर्मौ । अर्थकामौ । तत्कथं वक्तव्यमिदम् । धर्मादिषूभयमिति । वैकारिमलम् । गजवाजम् । गोपा- लधानोपूलासम् । पूलासकरकण्डम् । स्थूलपूलासम् । उशीरबीजम् । सिद्धा- स्यामु । चित्रास्वाती । भार्यापती । जायापती । जम्पती । दम्पती । जायाश- ब्दस्य जन्भावो दम्भावश्च निपात्यते । पुत्रपती । पुत्रपशु । केशश्मश्रु । श्मश्रु- केशो । शिरोबीजम् । सर्पिर्मधुनी । मधुसर्पिषी । आद्यन्तौ । अन्तादी । गुणवृद्धी । वृद्धिगुणौ ॥ द्वन्द्वे घि ॥ ३२ ॥ पूर्वमिति वर्तते । द्वन्द्वे समासे घ्यन्तं पूर्वं प्रयोक्तव्यम् । पटुगुप्तौ । मृदुगुप्तौ । अनेकप्राप्तावेकस्य नियमः, शेषे त्वनियमः । पटुमृदुशुक्काः । पटु- शुक्रमृदवः । द्वन्द्वइति किम् । विस्पष्टपटुः ॥ अजाद्यदन्तम् ॥ ३३ ॥ द्वन्द्वइति वर्तते * । अजाद्यदन्तं शब्दरूपं द्वन्द्वे समासे पूर्वं प्रयोक्त- व्यम् । उष्ट्रखरम् । उष्ट्रशश कम् ॥ बहुष्वनियमः ॥ * ॥ अश्वस्थेन्द्राः । इन्द्रर- थाश्वाः ॥ द्वन्द्वे घञ्जाद्यदन्त विप्रतिषेधेन ॥ * ॥ इन्द्राग्नी । इन्द्रवायू । तपर- करणं किम् । आश्वारुशौ ऋक्षाश्वे इति वा ॥ अल्पाच्तरम् ॥ ३४ ॥ द्वन्द्वइति वर्तते । अल्पाच्तरं शब्दरूपं द्वन्द्वे समासे पूर्वं प्रयोक्तव्यम् । प्लक्षश्च न्यग्रोधश्च, प्लक्षन्यग्रोधौ । धवखदिरपलाशाः । बहुष्वनियमः । शहुदु- न्दुभिवीणाः । वीणाशहुन्दुभयः ॥ * ऋतुनक्षत्राणामानुपूर्येण समानाक्षराणां पूर्वनिपातो वक्तव्यः ॥ * ॥ हेमन्तशिशिरवसन्ताः । चित्रास्वाती । कृत्तिका-

• पूर्वमिति चेति क्व चिदधिकम् ।