काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

२१२ ॥ काशिका ॥ ३ ॥ ३ ॥ समुदोरजः पशुषु ॥ ६९ ॥ समुदोरुपपदयोरजतेर्द्धातोः पशुविषये धात्वर्थे अप् प्रत्ययो भवति । घञो ऽपवादः । अज गतिक्षेपणयोरिति पठ्यते । स संपूर्वः समुदाये वर्तते, उत्पूर्वश्च प्रेरणे । समजः पशूनां, समुदाय इत्यर्थः । उदजः पशूनां, प्रेरणमि- त्यर्थः । पशुष्विति किम् । समाजो ब्राह्मणानाम् । उदाजः क्षत्रियाणां ॥ अक्षेषु ग्लहः ॥ ७० ॥ ग्लह इति निपात्यते अक्षविषयश्चेद्धात्वर्थो भवति । ग्रहेरप् सिद्ध एव लत्वार्थे निपातनम् । अक्षस्य ग्लहः । अक्षेष्विति किम् । ग्रहः पादस्य । अन्ये ग्लहिं प्रकृत्यन्तरमाहुः ते घञं प्रत्युदाहरन्ति । ग्लाहः ॥ प्रजने सर्त्तेः ॥ ७१ ॥ सर्त्तेर्द्धातोः प्रजने विषये अप् प्रत्ययो भवति, घञोऽपवादः । प्रजनं प्रथमं गर्भग्रहणम् । गवामुपसरः । पशूनामुपसरः । स्त्रीगवीषु पुंगवानां गर्भा- धानाय प्रथममुपसरंणमुच्यते ॥ ह्वः संप्रसारणं च न्यभ्युपविषु ॥ ७२ ॥ नि अभि उप वि इत्येतेषु उपपदेषु ह्वयतेर्द्धातोः संप्रसारणम् अप् प्रत्ययो भवति । घञोपवादः । निहवः । अभिहवः । उपहवः । विहवः । एतेष्विति किम् । प्रह्वावः ॥ आङि युद्धे ॥ ७३ ॥ आङि उपपदे ह्वयतेर्द्धातोः संप्रसारणमप् प्रत्ययो भवति युद्धे ऽभिधेये । आहूयन्ते ऽस्मिन्नित्याहवः । युद्धइति किम् । आह्वायः ॥ निष्पानमाहावः ॥ ७४ ॥ आङ्पूर्वस्य ह्वयतेर्द्धातो. संप्रसारणम् प्रत्ययो वृद्धिश्च निपात्यते, निपानं चेदभिधेयं भवति । निपिबन्त्यस्मिन्निति निपानमुदकाधार उच्यते । आहावः । पशूनां कूपोपसरेषु य उदकाधारस्तत्र हि पानाय पशव आहूयन्ते । निपानमिति किम् । आह्वायः ॥ भावे ऽनुपसर्गस्य ॥ ७५ ॥ अनुपसर्गस्य ह्वयतेः संप्रसारणमप् प्रत्ययो भवति भावे ऽभिधेये । हवः । हवेहवे सुहवं शूरमिन्द्रम् । अनुपसर्गस्येति किम् । आह्वावः । भावग्रहणमक- र्तरि च कारके संज्ञायामित्यस्य निरासार्थम् ॥ हनश्च वधः ॥ ७६ ॥