काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

२२६ ॥ काशिका ॥ ३ ॥ ३ ॥ गर्हायामिति निवृत्तम्। अनवकॢप्ति, रसंभावना। अमर्षो, ऽक्षमा। किं ऽकिंवृत्ते चोपपदे ऽनवकॢप्त्यमर्षयोर्द्धातोर्लिङ्लटौ प्रत्ययौ भवतः। सर्वलकारा- णामपवादः। बहुचः पूर्वनिपातो लक्षणव्यभिचारचिह्नम्। तेन यथासंख्यं भवति। अनवकॢप्तौ तावत्। नावकल्पयामि। न संभावयामि। न श्रद्दधे, तत्र भवान्नाम वृषलं याजयेत्। तत्र भवान्नाम वृषलं याजयिष्यति। को नाम वृषलो, यं तत्र भवान् वृषलं याजयेत्। को नाम तत्र भवान्वृषलं याजयिष्यति। अमर्षे। न मर्षयामि तत्र भवान्वृषलं याजयेत्, याजयिष्यति। को नाम वृषलो यं तत्र भवान्याजयेत्, याजयिष्यति। भूतविवक्षायां तु क्रियातिपत्तौ वा लृङ् भवति। भविष्यति नित्यम्। नावकल्पयामि तत्र भवान्नाम वृषलमयाजयिष्यत्। किंकिलास्त्यर्थेषु लृट् ॥ १४६ ॥ अनवकॢप्त्यमर्षयोरिति वर्तते। किंकिलशब्दः समुदाय उपपदम्। अस्त्यर्था अस्तिभवतिविद्यतयः। किंकिलास्त्यर्थेषूपपदेषु अनवकॢप्त्यमर्षयोर्द्धातोर्लृट्प्रत्ययो भवति। लिङोपवादः। किंकिल नाम तत्र भवान्वृषलं याजयिष्यति। नाम तत्र भवान्वृषलं याजयिष्यति। भवति नाम तत्र भवान्वृषलं याजयिष्य- ति। विद्यते नाम तत्र भवान्वृषलं याजयिष्यति। न श्रद्दधे। न मर्षयामि लिङ्निमित्तमिह नास्ति तेन लृङ् भवति ॥ जातुयदोर्लिङ् ॥ १४७ ॥ अनवकॢप्त्यमर्षयोरित्येव। जातु यदित्येतयोरुपपदयोरनवकॢप्त्यमर्षयोर्ग- म्यमानयोर्द्धातोर्लिङ् प्रत्ययो भवति। लटो ऽपवादः। जातु तत्र भवान्वृषलं याजयेत्। यन्नाम तत्र भवान्वृषलं याजयेत्। न श्रद्दधे, न मर्षयामि ॥ यदोर्लिङ्विधाने यदायत्वोरुपसंख्यानम् ॥ * ॥ यदा भवद्विधः क्षत्रियं येत्। यदि भवद्विधः क्षत्रियं याजयेत्। न श्रद्दधे, न मर्षयामि। क्रियातिपत्तौ भूते वा लृङ्, भविष्यति नित्यम् ॥ यच्चयत्रयोः ॥ १४८ ॥ अनवकॢप्त्यमर्षयोरित्येव। यच्च यत्र इत्येतयोरुपपदयोरनवकॢप्त्यमर्षयोर्ग- म्यमानयोर्द्धातोर्लिङ् प्रत्ययो भवति। लटोपवादः। योगविभाग उत्तरार्थः, यथासंख्यं नेष्यते। यच्च तत्र भवान् वृषलं याजयेत्। यत्र तत्र भवान् वृषलं याजयेत्। क्रियातिपत्तौ यथायथं लृङ् भवति ॥ गर्हायां च ॥ १४९ ॥ अनवकॢप्त्यमर्षयोरिति निवृत्तम्। गर्हा निन्दा कुत्सेत्यनर्थान्तरम्। यच्च यत्र इत्येतयोरुपपदयोर्द्धातोर्लिङ् प्रत्ययो भवति गर्हायां गम्यमानायाम्।