काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

२७८ ॥ काशिका ॥ ४ । १ ॥ वा पैलादिपाठ एव ज्ञापक इजोभावस्य । नड । चर । बक्र । मुञ्ज । इतिक । इत्तिश । उपक । लमक ॥ शलङ्कु शलङ्कं च ॥ सप्तल । वाजप्य । तिक । अग्निशर्मन् वृषगणे । ग्राण । नर । सायक । दास । मित्र । द्वीप । पिङ्गर । पिङ्गल । किङ्कर । किङ्कल । कातर । कातल । काश्य । काश्यप । काव्य । अज । आमुष्य ॥ ष्ण्वारक्षौ ब्राह्मणवासिष्ठयोः ॥ अमित्र । लिगु । चित्र । कुमार । क्रोष्टु- क्रोष्टुश्च । लोह । दुर्ग । स्तम्भ । शिंशपा । अग्र । तृण । शकट । सुमनस् । सुमत । मिमत । चक् । जत् । युगन्धर । हंसक । दण्डिन् । हस्तिन् । पञ्चाल । चर्मसिन् । सुकृत्य । स्थिरक । ब्राह्मण । चटक । बदर । अश्वक । खरप । कामुक । ब्रह्मदत्त । उदुम्बर । शोण । अलोह । दण्ड * ॥ हरितादिभ्योऽञ् ॥ १०० ॥ हरितादिर्बिदाद्यन्तर्गणः । हरितादिभ्यो ऽञन्तेभ्योपत्ये फञ् प्रत्ययो भवति । इञोऽपवादः । हरितस्यापत्यं हारितायनः । कैदासायनः । ननु च गोत्र- इति वर्तते । न च गोत्रादपरो गोत्रप्रत्ययो भवत्येको गोत्रइति वचनात् । सत्य- मेतत् । इह तु गोत्राधिकारोपि सामर्थ्याद्यूनि प्रत्ययो विज्ञायते । गोत्राधिकार- स्तूत्तरार्थः ॥ यञिञोश्च ॥ १०१ ॥ यञन्तादिञन्ताच्च प्रातिपदिकादपत्ये फक् प्रत्ययो भवति । गार्ग्या- यणः । वात्स्यायनः । इञन्तात् । दाक्षायणः । प्लाक्षायणः । द्वीपादुनुसमुद्रं यञ् । सुतह्रदादिभ्य इञित्यतो न भवति । गोत्रग्रहणेन यञिञौ विशेष्येते । तदन्तात्तु यून्येवायं प्रत्ययः । गोत्राद्यूनि प्रत्ययो भवति वचनात् ॥ शरदच्छुनकदर्भाद्भृगुवत्साग्रायणेषु ॥ १०२ ॥ गोत्रइत्येव । शरद्वत् शुनक दर्भ इत्येतेभ्यो गोत्रापत्ये फक् प्रत्ययो भवति यथासंख्यं भृगुवत्साग्रायणेष्वर्थेष्वपत्यविशेषेषु । शारद्वतायनो भवति भार्गवश्चेत् । शारद्वतो ऽन्यः । शौनकायनो भवति वात्स्यश्चेत् । शौनको ऽन्यः । दार्भायणो भवति आग्रायणश्चेत् । दार्भिरन्यः । शरदच्छुनकशब्दौ बिदादी । ताभ्यामञो ऽपवादः फक् ॥ द्रोणपर्वतजीवन्तादन्यतरस्याम् ॥ १०३ ॥ गोत्रइत्येव । द्रोणादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यो गोत्रापत्ये ऽन्यतरस्यां फक् प्रत्ययो भवति । इञोऽपवादः । द्रौणायनः । द्रौणिः । पार्वतायनः । पार्वतिः ।

• एड । वागल्य । श्रावक । नाक । अच्यवत् । अन्तजन । इत्वर । गंधक । कयला । अध्यरादयश्च । एते शब्दा अन्य पुस्तकान्तरे ऽधिकाः ।