काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

३४८ ॥ काशिका ॥ ४ । ३ ॥ उपज्ञाते ॥ ११५ ॥ तेनेत्येव । तृतीयासमर्थादुपज्ञातइत्येतस्मिन्विषये। यथाविहितं प्रत्ययो भवति । विनोपदेशेन ज्ञातमुपज्ञातं स्वयमभिसंबद्धमित्यर्थः । पाणिनिनोपज्ञातं पाणिनीयमकालं व्याकरणम् । काशकृत्स्नम् । गुरुलाघवम् । आपिशलम् । पुष्करसम् ॥ कृते ग्रन्थे ॥ ११६ ॥ तेनेत्येव । तृतीयासमर्थात्कृतइत्येतस्मिन्नर्थे यथाविहितं प्रत्ययो भवति, यत्तत्कृतं ग्रन्थश्चेत्स भवति । वररुचिना कृता वाररुचाः श्लोकाः । हैकुपादो ग्रन्थः । भैकुरटो ग्रन्थः । जालूकः । ग्रन्थइति किम् । तत्तक्ष्णः प्रासादः । उत्पादितं कृतं, विद्यमानमेव ज्ञातमुपज्ञातमित्यनयोर्विशेषः ॥ संज्ञायाम् ॥ ११७ ॥ तृतीयासमर्थात्कृतइत्येतस्मिन्नर्थे यथाविहितं प्रत्ययो भवति समुदायेन चेत्संज्ञा ज्ञायते । मक्षिकाभिः कृतं माक्षिकम् । कार्मुकम्* । सारघम् । पौत्ति- कम् । मधुनः संज्ञा एताः ॥ कुलालादिभ्यो वुञ् ॥ ११८ ॥ तेन कृते संज्ञायामिति चैतत्सर्वमनुवर्तते । कुलालादिभ्यो वुञ् प्रत्ययो भवति तेन कृतमित्येतस्मिन्नर्थे संज्ञायां गम्यमानायाम् । कौलालकम् । वारुड- कम् । कुलाल । वारुड । चण्डाल । निषाद । कर्मार । सेना । सिन्धि । सेन्द्रिय । देवराज । परिषत् । वधू । रुह । ध्रुव । रुद्र । अनडुह् । ब्रह्मन् । कुम्भकार । श्वपाक । कुलालादिः ॥ क्षुद्राभ्रमरवटरपादपादञ् ॥ ११९ ॥ तेन कृते संज्ञायामिति सर्वमनुवर्तते । क्षुद्रादिभ्यो ऽञ् प्रत्ययो भवति तेन कृतमित्येतस्मिन्विषये संज्ञायां गम्यमानायाम् । अणोपवादः । स्वरे विशेषः । क्षुद्रादिभिः कृतं क्षौद्रम् । भ्रामरम् । वाटरम् । पादपम् ॥ तस्येदम् ॥ १२० ॥ तस्येति षष्ठीसमर्थादिदमित्येतस्मिन्विषये यथाविहितं प्रत्ययो भव- त्य, णादयः पञ्च महोत्सर्गाः । घादयश्च प्रत्यया यथाविहितं विधीयन्ते । प्रकृतिप्रत्ययार्थयोः षष्ठ्यर्थमात्रं तत्संबन्धिमात्रं च विवक्षितं यदपरं लिङ्गसंख्या- प्रत्ययपरत्वादिकं तत्सर्वमविवक्षितम् । उपगोरिदमौपगवम् । कापटवम् । राष्ट्रियम् । अवारपारीणम् । अनन्तरादिष्वनभिधानान्न भवति । देवदत्तस्यान-

• कार्मुतमिति पा० २ ।