काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ४ ॥ ४ ॥ ३७७ मुहूर्तशब्द इव केवलो न वयःशब्दस्तच्च मा भूत् । मूर्द्धवत इति वक्तव्ये मूर्द्ध इत्युक्तं मतुपो लुकं भाविनं विसे कृत्वा ॥ मत्यर्थे मासतन्वोः ॥ १२८ ॥ यस्मिन्नर्थे मतुर्विहितस्तस्मिंश्छन्दसि विषये यत्प्रत्ययो भवति मास- तन्वोः प्रत्ययार्थविशेषणयोः । प्रथमासमर्थादस्त्युपाधिकालब्धात् सप्तम्यर्थे च तत्प्रत्ययो भवति । मत्यर्थीयानामपवादः । नभांसि विद्यन्ते यस्मिन्मासे, नभस्यो मासः । सहस्यः । तपस्यः । मधव्यः । नभःशब्दो ऽप्येषु वर्तते । तन्वां खल्वपि । ओजोस्यां विद्यते, ओजस्या तनू रतस्या । मासतन्वोरिति किम् । मधुमता पात्रेण चरति । मासतन्वोरनन्तरार्थे वा । मध्वस्मिवस्ति मध्वस्मि- न्नन्तरमिति वा मध्व्या मासः ॥ लुगकारोकाररेफाश्च वक्तव्याः ॥ * ॥ लुप्ता- वत् । तपश्च तपस्यश्च । नभश्च नभस्यश्च । सहश्च सहस्यश्च । नपुंसक- लिङ्गं छान्दसत्वात् । अकारः । इषो मासः । ऊर्जो मासः । उकारः । शुचि- र्मासः । रेफः । शुक्लो मासः ॥ मधोर्ञ च ॥ १२९ ॥ मधुशब्दान्मत्यर्थे ञः प्रत्ययो भवति चकाराद्याच्च । उपसंख्यानाल्लुक्च । माधवः । मधव्यः । मधुः । तन्वां खल्वपि । माधवा । मधव्या । मधुः । तनूः ॥ ओजसो ऽहनि यत्खौ ॥ १३० ॥ मत्यर्थेत्येव । ओजःशब्दान्मत्यर्थे यत्खौ प्रत्ययौ भवतो ऽहन्यभिधेये । ओजस्यमहः । ओजसीनमहः । वेशोयशआदेर्भागाद्यल् ॥ १३१ ॥ मत्यर्थेत्येव । वेशोयशसी चादौ यस्य प्रातिपदिकस्य तस्माद्वेशोयश- चादेर्भागान्तात्प्रातिपदिकान्मत्यर्थे यल् प्रत्ययो भवति । लकारः स्वरार्थः । वेशोभगो विद्यते यस्य स, वेशोभाग्यः । यशोभाग्यः । वेश इति बलमुच्यते । श्रीकामप्रथवमाहात्म्यवीर्ययशस्सु भगशब्दः । वेशश्चासौ भगश्च श्रीप्रभृतिर्वेशो भगः, सोस्यास्तीति वेशोभाग्यः ॥ ख च ॥ १३२ ॥ वेशोयशआदेर्भागान्तात्प्रातिपदिकान्मत्यर्थे खः प्रत्ययो भवति । योग- विभागो यथासंख्यनिरासार्थ उत्तरोर्थश्च । चकाराद्यत् । वेशोभाग्यः । वेशोभ- गीनः । यशोभाग्यः । यशोभगीनः ॥