काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ६ ॥ ४ ॥ ६१९ अयामन्ताल्वाय्येत्न्विष्णुषु ॥ ५५ ॥ आम् अन्त आलु आय्य इत्नु ष्णु इत्येतेषु परतो णेरयादेशो भवति । कारयांचकार । हारयांचकार । अन्त । गणयन्तः । मण्डयन्तः । आलु । स्पृहयालुः । आय्य । स्पृहयाय्यः । गृहयाय्यः । इत्नु । स्तनयित्नुः । इष्णु । पोष- यिष्णवः * । नेति वक्तव्ये अयादेशवचनमुत्तरार्थम् ॥ ल्यपि लघुपूर्वात् ॥ ५६ ॥ ल्यपि परतो लघुपूर्वादुत्तरस्य णेरयादेशो भवति । प्रशमय्य गतः । संदमय्य गतः । प्रवेभिदय्य गतः । प्रगणय्य गतः । ह्रस्वलोपाल्लोपानामसि- द्धत्वं न भवत्यसमानाश्रयत्वात् । ह्रस्वादयो हि णौ ल्यपि णेरयादेशो भवति । लघुपूर्वादिति किम् । प्रपात्य गतः ॥ विभाषा ऽऽपः ॥ ५७ ॥ आप उत्तरस्य णेर्ल्यपि परतो विभाषा ऽयादेशो भवति । प्रापय्य गतः । प्राप्य गतः । इहादेशस्य लाक्षणिकत्वाच्च भवति । आप्याय्य गतः ॥ युप्लुवोर्दीर्घश्छन्दसि ॥ ५८ ॥ यु प्लु इत्येतयोर्ल्यपि परतश्छन्दसि विषये दीर्घो भवति । दान्त्यनुपूर्वं वियूय । यन्ना यो दक्षिणा परिप्लूय । छन्दसीति किम् । संयुत्य । आप्लुत्य ॥ क्षियः ॥ ५९ ॥ क्षियश्च दीर्घो भवति ल्यपि परतः । प्रक्षीय ॥ निष्ठायामण्यदर्थे ॥ ६० ॥ ण्यतः कृत्यस्यार्थो भावकर्म्मणी ताभ्यामन्यत्र या निष्ठा तस्यां क्षियो दीर्घो भवति । आक्षीणः । प्रक्षीणः । परिक्षीणः । अकर्म्मकत्वात् क्षियः कर्त्तरि क्तः । प्रक्षीणमिदं देवदत्तस्येति क्तो ऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्य इत्यधिकरणे क्तः । अण्यदर्थेति किम् । क्षित्तमसि मामेतेष्ठाः । क्षितमिति भावे दीर्घाभावात् क्षियो दीर्घादिति निष्ठानत्वमपि न भवति ॥ वा ऽऽक्रोशदैन्ययोः ॥ ६१ ॥ आक्रोशे गम्यमाने दैन्ये च क्षियो निष्ठायामण्यदर्थे वा दीर्घो भवति । क्षितायुरेधि । क्षीणायूरेधि । दैन्ये । क्षितकः । क्षीणकः । क्षितोयं तपस्वी । क्षीणोयं तपस्वी ॥

• पारयिष्णव इत्यधिकं पुस्तकान्तरे ।