काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

७८४ ॥ काशिका ॥ ८ ॥ ३ ॥ स्त्येवं तद्वेदितव्यम् । अग्ना३वाशा । पटा३वाशा । अग्ना३यिन्द्रम् । पटा३वुद- कम् । अचीति किम् । अग्ना३इ । पटा३उ । संहितायामिति किम् । अग्ना- ३इ इन्द्रम् । पटा३उ उदकम् । इदुतोरासिद्धत्वादिको यणचीति न प्राप्नोती- त्ययमारम्भः । अथापि कथं चित्तयोः सिद्धत्वं स्यादेवमपि सवर्णदीर्घत्वनिवृ- त्त्यर्थं शाकलनिवृत्त्यर्थं च वक्तव्यमेतत् । अथापि तन्निवृत्त्यर्थं यन्नान्तरमस्ति तथापि यणस्वरनिवृत्त्यर्थमिदमारभ्यते । यणादेशस्यासिद्धत्वाद् उदात्तस्वरित- योर्यणः स्वरितोऽनुदात्तस्येत्येष स्वरो न भवति ॥ किं तु यण भवतीह न सिद्धं य्वात्रिदुतोर्यदयं विदधाति । तौ च मम स्वरसन्धिषु सिद्धौ शाकलदीर्घविधी तु निवर्त्यौ ॥ ऋक्तु यदा भवति प्लुतपूर्वस्तस्य यणं विदधात्यपवादम् । तेन तयोश्च न शाकलदीर्घौ यण्स्वरबाधनमेव तु हेतुः ॥ ॥ इति काशिकायां वृत्तौ अष्टमाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥ ॥ अथ अष्टमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥ मतुवसो रु संबुद्धौ छन्दसि ॥ १ ॥ संहितायामिति वर्तते । मत्वन्तस्य वस्वन्तस्य च पदस्य रुदित्ययमा- देशो भवति सम्बुद्धौ परतः छन्दसि विषये । मत्वन्तस्य तावत् । इन्द्र मरुत्व इह पाहि सोमम् । हरिवो मेदिनं त्वा । मरुतोऽस्य सन्ति, हरयोऽस्य सन्ति,- इति मतुप् । सुपुमोर्हल्ङ्यादिलोपे संयोगान्तस्य लोपे च कृते नकारस्य रुर्भव- ति । वस्वन्तस्य खल्वपि । मीढ्वस्तोकाय तनयाय । इन्द्र साह्वः । क्वसोर्नै- पातनं दाश्वान् साह्वानिति । मतुवशोरिति किम् । ब्रह्मन्स्तोश्यामः । संबु- द्धाविति किम् । य एवं विद्वानग्निमाधत्ते । छन्दसीति किम् । हे गोमन् । हे यवमन् ॥ वन उपसंख्यानं कर्तव्यम् ॥ * ॥ यस्त्वायन्तं वसुना प्रातरित्वः । इणः प्रातः पूर्वस्य छन्दसि कनिप् ॥ विभाषा भवद्भगवदघवतामोच्चा- वस्य ॥ * ॥ छन्दसि भाषायां च भवद् भगवद् अघवद् इत्येतेषां विभाषा वक्तव्यो ऽवशब्दस्य च ओकारादेशः । समान्येन छन्दसि भाषायां चेदं वच- नम् । भवत् । हे भोः । हे भवन् । भगवद् । हे भगोः । हे भगवन् । अघ- वत् । हे अघोः । हे अघवन् । निपातनविज्ञानाद्वा सिद्धम् । अथ वा भोइ- त्येवमादयो निपाता द्रष्टव्याः । असंबुद्धावपि द्विवचनबहुवचनयोरपि दृश्यन्ते । भो देवदत्तयज्ञदत्तौ । भो देवदत्तयज्ञदत्तविष्णुमित्राः । तथा स्त्रियामपि च