काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

पुष्णाति। मुष्णाति। षग्रहणमुत्तरार्थे, ष्टुत्वेनैव हि सिद्धमेतत्। समानपद- इति किम्। अग्निर्नयति। वायुर्नयति ॥ ऋवर्णाच्चेति वक्तव्यम् ॥ * ॥ तिसृ- णाम्। चतसृणाम्। मातृणाम्। पितृणाम्। ऋऌतिसामान्यनिर्देशात्सिद्धम्। वर्णभक्त्या च व्यवधानेऽपि णत्वं भवतीति तृभ्नादिषु नृनमनतृप्रतिषेधं ज्ञाप- कम्। अथ वा ऋवर्णादपि णत्वं भवतीत्येतदेवानेन ज्ञाप्यते ॥ अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवायेऽपि ॥ २ ॥ अट् कु पु आङ् नुम् इत्येतैर्व्यवायेऽपि रेफषकाराभ्यामुत्तरस्य नकारस्य णकार आदेशो भवति। अड्व्यवाये तावत्। करणम्। हरणम्। किरिणा। गिरिणा। कुरुणा। गुरुणा। कवर्गव्यवाये। अर्केण। मूर्खेण। गर्गेण। अर्घेण। पवर्गव्यवाये। दर्पेण। रेफेण। गर्भेण। चर्मणा। वर्मणा। आङ्कव्यवाये। पर्याणद्धम्। निराणद्धम्। अड्व्यवाय इति सिद्धे आङ्ग्रहणं पदव्यवाय इत्यस्य प्रतिषेधस्य बाधनार्थम्। नुम्व्यवाये। बृंहणम्। बृंहणीयम्। नुम्ग्रहणमनुस्वा- रोपलक्षणार्थं द्रष्टव्यम्। तेन तृंहणं तृंहणीयमित्यत्रानुस्वारव्यवाये नुमभावेऽपि णत्वं भवति। सत्यपि च नुमि यत्रानुस्वारो न श्रूयते तत्र न भवति। प्रेन्व- नम्। प्रेन्वनीयमिति। व्यवायोपलक्षणार्थत्वादडादीनामिह व्यस्तैः समस्तैश्च व्यवायेऽपि णत्वं भवति ॥ पूर्वपदात्संज्ञायामगः ॥ ३ ॥ पूर्वपदस्थान्निमित्तादुत्तरस्य गकारवर्जिताह नकारस्य णकार आदेशो भवति संज्ञायां विषये। द्रुगणः। वाङ्गणः। खरशसः *। शूर्पणखा। संज्ञा- यामिति किम्। चर्मनासकः। अग इति किम्। ऋगयनम्। के चिदेतन्निय- मार्थं वर्णयन्ति। पूर्वपदात्संज्ञायामेव णत्वं नान्यत्रेति। समासपदेऽपि हि समान- पदे निमित्तनिमित्तिनोर्भावादस्ति पूर्वेण प्राप्तिरिति। सच नियमः पूर्वपदसंब- न्धादुत्तरपदस्यैव णत्वं निवर्त्तयति चर्मनासिक इति। न तद्धितपूर्वपदस्य। क्षारपायणः। मातृभोगीणः। करणप्रिय इति। अग इति योगविभागेन णत्वप्रति- षेधो न नियमप्रतिषेध इति। अपरे तु पूर्वसूत्रे समानमेव यत् नित्यं पदं तत्स- मानपदमित्याश्रयन्ति समानग्रहणात्। तेषामप्राप्तमेव णत्वमनेन विधीयते। समासे हि पूर्वपदोत्तरपदविभागादसमानपदत्वमप्यस्तीति ॥ वनं पुरगामिश्रकासिध्रकाशारिकाकोटराग्रेभ्यः ॥ ४ ॥ पूर्वपदात्संज्ञामिति वर्तते। पुरगा मिश्रका सिध्रका शारिका कोटरा अग्रे इत्येतेभ्यः पूर्वपदेभ्य उत्तरस्य वननकारस्य णकारादेशो भवति संज्ञायां

• क पुस्तके खरशस इति नास्ति।