कात्यायन श्रौतसूत्रम् (शुक्ल यजुर्वेद काण्व-माध्यन्दिनीय श्रौत-कर्मकाण्ड सटीक)

त्योपकारकाण्यङ्गानि सामान्यपूर्वं कर्तव्यानि। पूर्वः पूर्वः पदार्थः सर्वेषां समानः सदृशः कर्तव्यः । तद्यथा बहुषु हविःषु प्रथमं सर्वेषां विभस्मीकरणम्,ततः सर्वेषां पात्रीस्थापनम् ततः सर्वेषां तत्र व्यभिघारः,ततः सर्वेषां पात्रीषूपस्तारः, ततः सर्वे- षामुद्वासनम्, ततः ततः सर्वेषां कपालाञ्जनम् , ततः सर्वेषां कपालोद्वासनम् , सर्वेषां वेद्यामासादनम्, ततः सर्वेषामालम्भः, इत्येवं पदार्थांनु- समयः कर्तव्यः । यद्येकैकस्मिन्गुणकाण्डमप्रवृज्येत, तथा सति क्रमेण प्रयोगात् प्रयोगवाक्यावगतस्य साहित्यस्य साहित्यबाधः स्यात् । नहि वचनेनाविशेषतः साहित्यमवगम्यमानं काल्पिकेन प्रधानासत्तिमात्रेणारादुपकारविषयमात्रं कल्पयितुं शक्यते,तस्मात्पदार्थानुसमयः। कुतः? आनुपूर्व्ययोगाच्च,पदार्थानां तन्मन्त्राणां च,एवं क्रियमाणे पदार्था आनुपूर्व्येण अनुक्रमेण युज्यन्ते, तन्मन्त्राश्च, अन्यथोत्तरपदार्थ- करणानन्तरं पूर्वेषु क्रियमाणेषु आनुपूर्व्ययोगो न स्यात्।"पौर्णमास्यां पौर्णमास्या- यजेत" इत्यनेन वाक्येन पौर्णमासीशब्दबोध्यानां तत्सम्बन्धानां त्रयाणां यागानां साङ्गानामेककालप्रयोगोऽवगम्यते, अतो यस्मिन्नेव क्षणे एकस्याधिश्रयणं क- र्तव्यमापतति तस्मिन्नेवापरस्याधिश्रयणं कर्तव्यं सहशक्यतया केवलं न क्रियते द्वितीये तु क्षणे न कश्चिद्धेतुर्येन पुरोडाशान्तरं नाधिश्रियेत । अतः प्रथमं पदार्थं सर्वेषां कृत्वा ततो द्वितीयादिः पदार्थः सर्वेषां कर्तव्यः । एवं बहुषु प्रधानेषु सर्वत्र पदार्थानुसमय एवन्यायो न काण्डानुसमय इति स्थितम्, यत्र तु प्रधान- विरोधो भवति पदार्थानुसमये क्रियमाणे तत्र काण्डानुसमय एवेति । वाचनि- केन साहित्येन पदार्थानुसमयः प्राप्तोऽपि प्रधानविरोधात्त्यक्तव्यः । पुरोडाशाङ्गं ह्यधिश्रयणादयः, तदङ्गं च क्रमः पदार्थानुसमयरूपः, तदाश्रयणे च सुतप्तकपा- लसंयोगात्पुरोडाशशोषप्रसङ्गः, न चाङ्गानुरोधेन प्रधानबाधो युक्तः, तेनाति बहुषु हविःष्वेकैकस्य पुरोडाशस्याधिश्रयणं प्रथनमद्भिरभिमर्शनं चेत्यन्तं काण्डानु- समयः कार्यः । यत्र तु नास्ति प्रधानबाधः द्वित्रिचतुरादिहविःषु, तत्र भवतु प- दार्थानुसमयः। दाहसम्भवशङ्कायां तु उद्वासनमपि व्युत्क्रमेण कार्यम् । यदुक्तं पूर्वस्य पदार्थे कृते तस्मिन्नेव द्वितीयस्य क्रियमाणे पूर्वस्य व्यवधानमिति तत्स- हत्वविधिबलात् परिह्रियते । एवं च सति वाजपेये आग्नेयैन्द्राग्नसारस्वतीवशा- पृश्निसप्तसप्तदशप्राजापत्येषु द्वात्रिंशत्संख्येषु पशुष्वेकविंशत्या पदार्थैः समाना- समानजातीयैर्व्यवधानमिष्यते, न न्यूनाधिकैः, अन्ये त्वसमानजातीयैरेव ॥१०॥ अनेनैव मुख्यक्रममदृष्टिक्रमावुक्तौ भवतः । तथा हि यत्र बहूनि प्रधा-