कौशिक गृह्यसूत्रम् (अथर्ववेद शौनक शाखा - संक्षिप्त टीका एवं पं. उदयनारायण सिंह हिन्दी अनुवाद)
Kausika Grihyasutram of Atharvaveda with Hindi Translation
महर्षि कौशिक (अनुवादक: पण्डित उदयनारायण सिंह) द्वारा
पृष्ठ 250, कुल 361 में से
संदर्भ में पढ़ें२१८ अथर्ववेदीय-कौशिकसूत्रम् । द्वेष्टा योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥६॥ अस्य च दातुरिति दातारमीक्षते ॥७॥ अथोदकमाहारयति पाद्यं भो इति ॥८॥ हिरण्यवर्णाभिः प्रतिमन्त्र्य दक्षिणं पादं प्रथमं प्रकर्षति । मयि ब्रह्म च तपश्च धारयाणीति ॥९॥ दक्षिणे प्रक्षालिते सव्यं प्रकर्षति । मयि क्षत्रं च विशश्च धारयाणीति ॥१०॥ प्रक्षालितावनुमन्त्रयते । इमौ पादा- ववनिक्तौ ब्राह्मणं यशसावताम् ॥ आपः पादावनेजनी- र्द्विषन्तं निर्दहन्तु मे ॥११॥ अस्य च दातुरिति दातारमी- क्षते ॥१२॥ अथासनमाहारयति । सविष्टरमासनं भो इति ॥१३॥ तस्मिन्प्रत्यङ्मुख उपविशति ॥१४॥ विमृ- ग्वरीं पृथिवीमित्येतया विष्टरे पादौ प्रतिष्ठाप्याधिष्ठितो द्वेष्टा योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥१५॥ अस्य च दातुरिति दातारमीक्षते ॥१६॥ अथोदकमाहारयत्यर्घ्यं भो इति ॥१७॥ तत्प्रतिमन्त्रयते । अन्नानां मुखमसि मुख- विष्टर को बनाते समय “अतिसृष्टो द्वेष्टा यो०” इत्यादि का जप करे । मधुपर्क के दाता को अर्घ्यव्यक्ति देखे । तब दाता जल लाकर कहे “पाद्यं भोः” ( जल है भगवन् ) “हिरण्यवर्णाभिः०” से अभिमंत्रण करके अर्घ्य के दहिने पग को दाता या उसका दास हाथ से खींचकर “मयि ब्रह्म च०” इत्यादि पढ़कर ( पुरोहितादि ) दहिने पैर को धो लेने पर बायें पैर को खींचकर “मयि क्षत्रं च०” इत्यादि पढ़े ॥६॥७॥८॥९॥ ॥१०॥ दोनों पैरों को धो लेने पर अनुमंत्रण करे—“इमौ पादाववनिक्तौ ब्राह्मणं यशसावताम् । आपः पादावनेजनीर्द्विषन्तं निर्दहन्तु मे” ॥११॥ “अस्य च दातुः०” से दाता को अर्घ्य पुरुष देखे ॥१२॥ तब दाता आसन लाकर “सविष्टरमासनं भो” कहे तब अर्घ्य पुरुष उस पर पश्चिमाभिमुख बैठे “विमृग्वरीं पृथिवीं०” इससे विष्टर पर पैरों को धरकर ठीक से बैठ जावे ॥ “द्वेष्टा यो०” इत्यादि पढ़े ॥१५॥ “अस्य च दातुः” से दाता को अर्घ्य देखे ॥१६॥ तब जल लाकर दाता बोले