कौशिक गृह्यसूत्रम् (अथर्ववेद शौनक शाखा - संक्षिप्त टीका एवं पं. उदयनारायण सिंह हिन्दी अनुवाद)

संक्षिप्तटीकासङ्ग्रहः । २७ कण्डिका ॥ ३६ ॥ सू० १-२।—स्वापनविघ्नशमनम् । स्त्रीस्वापनकर्म उच्यते । अभ्यन्तरद्वारे शेषमुदकं न्युब्जति । सू० ४ ।—स्त्रियाः खट्वाया दक्षिणपादमभिमन्त्रयते । खट्वा- या रज्जुमभिमन्त्रयते । स्त्रीस्वापनं पुरुषस्य विषये काम उत्पद्यते । कामविषये स्त्रीस्वापनं समाप्तम् । लज्जाप्रच्छादनं लज्जा भवतीत्यर्थः । स्वापनं सर्वेषां मानुषाणां निद्राकामानाम् । मैथुनमाचरतो विघ्नं न भवति । सू० ५-६।— अथ पलायिन्याः स्त्रियाः बन्धनकर्म तन्त्रक्रमेण क्रियते । रज्जु कल्पते तद्रज्जुवेष्टनमुच्यते । “अस्थाद् द्यौरस्थादि”ति द्वितीयेन सूक्तेन रज्जुवेष्टनमभिमन्त्र्य वंशाग्रे बध्वा मध्यमस्थूणे बध्नाति । सू० ७ । —शयनपादमभिमन्त्र्य उत्पले बध्नाति । सू० ९ ।—अङ्कुशेन तिलान्जुहोति । सू० १० । —जायापत्योरक्रोधकरणमुच्यते । सू० १२। —सौभाग्यकरणमुच्यते । शङ्खपुष्पीमूलमोषधिवत् खात्वा ... बध्नाति । सौवर्चलपुष्पमभिमन्त्र्य यस्य सौभाग्यमिच्छति तस्य पुष्पमभिमन्त्र्य तस्य शिरसि बध्वा । सौवर्चलं सूर्यवेलेति प्रसिद्धा । सू० १३-१४ ।—दुष्टस्त्रीवशीक- रणमुच्यते “रथजितामि”ति सूक्तैस्त्रिभिर्माषानभिमन्त्र्य स्त्रियाः क्रमेषु वपति ।... चणकान्...वपति । खट्वास्थाने वा गृहे शयनदेशे वा । शरभृष्टीरादीक्षा अभि- मन्त्र्य प्रतिदिशमभ्यस्यति । एषु पतिप्रतिकृति कृत्वा...हृदये विध्यति । दाम्भ्यूषेण भाङ्गेन । समाप्तानि पतिद्वेषिणीकर्माणि । पुरुषो वा स्त्रीणां द्वेषं करोति । अनेन कर्मणा शान्तिर्भवति । सू० १५ ।—अथ स्त्रियो वा पुरुषस्य वा दौर्भाग्यकरणमु- च्यते । दहनघातिता गौः अनुस्तरणीत्युच्यते । ईशानहता ज्वरहतेत्युच्यते । तत उलूखलदरणे त्रिशिले निखनति तत उलूखले ददाति । उपरि यस्य दौर्भाग्यं क्रियते तस्य एतानि गृह्णीयात् । सू० १६ ।—स्त्रीपुष्पमालां पिष्ट्वा अन्वाह । सू० १७— कृष्णसूत्रेण वेष्टयित्वाभिमन्त्र्य...व्यत्यासं अश्मानं शालाया उपरि ददाति । व्यत्यासेन निखनति दौर्भाग्यकामः। सू० १८ ।—अथ तस्याः सौभाग्यकरणमुच्यते । “यं ते भगं निचख्नु”रिति-शिला उत्खनति उत्पादयति । “भगमस्या” इत्यनेन सूक्तेन यत्कृतं तदनया विनश्यति । समाप्तं यस्या दौर्भाग्यं कृतं तस्याः सौभाग्यकरणम् । सू० १९ ।— अथ सपत्नीजयकर्माण्युच्यन्ते । सपत्नीविद्वेषणं...बाणपर्णी मासिका लोकेप्रसिद्धा । सू० २२ ।—अथ स्त्रीविषये काम उत्पन्ने कामविनाशकान्युच्यन्ते । यस्मिन्देशे काम उत्पन्नस्तत्स्थानं यावत् स्त्री वा पुरुषो वा...व्रजति । सू० २५।— स्त्रीविषये ईर्ष्याविनाशकान्युच्यन्ते । ईर्ष्यालुं दृष्ट्वा जपति । सक्तुमन्थमभिमन्त्र्य ईर्ष्यालुकाय ददाति...भक्ष्यार्थम् ॥ २६ ॥ ईर्ष्यालुकस्य कटिप्रदेशे खल्वामभिमन्त्र्य धमति ॥ २८ ॥ अथ मन्युविनाशकान्युच्यन्ते स्त्रीविषये पुरुषस्य । मन्युमन्तं