भारतकोश
काव्यादर्श (महाकवि दण्डी - प्रसादिनी सान्वय हिन्दी व्याख्या सहित)

काव्यादर्श (महाकवि दण्डी - प्रसादिनी सान्वय हिन्दी व्याख्या सहित)

Kavyadarsha of Mahakavi Dandin with Prasadini Commentary

महाकवि दण्डी द्वारा

DevanagariHindipublished270 पृष्ठ

पृष्ठ 24, कुल 270 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 24

॥ श्रीदण्डाचार्यविरचितः ॥ काव्यादर्शः 'दुष्कर' नामक तृतीय परिच्छेद (१ यमकका लक्षण तथा भेद) अव्यपेत-व्यपेतात्मा व्यावॄत्तिर्वर्णसंहतेः । यमकम्; वर्णसमुदायकी अव्यवहित और व्यवहित स्वरूप वाली विशिष्ट आवृत्ति 'यमक' होती है । प्रसादिनी चित्रं विचित्रसम्भारं जगच्चित्रं वितन्वती । गुणाढ्या मे महादेवी शिवस्य भावयेच्छिवम् ॥ १ ॥ सत्त्वाहिते तु चैतन्ये विष्णुपत्नी त्रिवर्गदा । रजोमुख्ये च तत्रेयं वाग्देवी सृष्टिकारणम् ॥ २ ॥ तमःप्रधानचैतन्या दुर्गेयं भक्तरक्षिणी । नाशिनी दुष्टवर्गस्य; भव्यं मे भावयन्त्विमाः ॥ ३ ॥ कृत्वा नखमणीन्स्वान्ते शुचिकान्तांस्तमोऽपहान् । बुधैश्च विबुधैश्चैव नित्यं भक्त्यानुराधितान् ॥ ४ ॥ शुचौ शुचौ रवौ पुष्ये द्वितीयेप्से कलानिधौ । प्रातरन्त्यपरिच्छेदव्याख्यानं प्रारभे शिवः ॥ ५ ॥ आचार्य दण्डीने द्वितीय परिच्छेदमें अर्थालङ्कारोंके निरूपणके बाद तृतीय परिच्छेदमें (१) काव्यशरीरकी शोभा शब्दके माध्यमसे सम्पन्न करने वाले शब्दालङ्कारोंका तथा (२) उसकी शब्दार्थोभयगत शोभाकी प्राप्तिमें व्याघात करने वाले दोषोंका निरूपण किया है ।