काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

६६ काव्यमीमांसायाम् यथा—"दृष्ट्वान्येभं छेदमुत्पाद्य रज्ज्वा यन्तुर्वाचं मन्यमानस्तृणाय । गच्छन्द्रेभे नागराजः करिण्या प्रेम्णा तुल्यं बन्धनं नास्ति जन्तोः ॥" 5 अत्रार्थे—"निर्विवेकमनसोऽपि हि जन्तोः प्रेमबन्धनमशृङ्खलदाम । यत्प्रति प्रतिगजं गजराजः प्रस्थितश्चिरमधारी करिण्या ॥" बृहतोऽर्थस्याङ्गप्रणयनं खण्डम् । (२) । 10 यथा—"पुरा पाण्डुप्रायं तदनु कपिशिङ्गा कृतपदं ततः पाकोद्रेकादरुणगुणसंवर्द्धितवपुः । शनैः शोषारम्भे स्थपुटनिजविष्कम्भविवशं वने वीतामोदं बदरमरसत्वं कलयति ॥" अत्रार्थे—"पाकक्रियापरिचयप्रगुणीकृतेन 15 संवर्द्धितारुणगुणं वपुषा निजेन । आपादितस्थपुटसंस्थितिशोषपोषा- देतद्वने विरसतां बदरं बिभर्ति ॥" संक्षिप्तसार्थविस्तरेण तैलविन्दुः । (३) । यथा—"यस्य तन्मभराक्रान्त्या पातालतलगामिनी । 20 महावराहदंष्ट्राया भूयः सस्मार मेदिनी ॥" अत्रार्थे—"यत्तन्नाक्रान्तिमज्जत्पृथुलमणिशिलाशल्यवेल्लत्फणान्ते क्लान्ते पत्यावहीनां चलदचलमहास्तम्भसम्भारसीमा । सस्मार स्फारचन्द्रद्युति पुनरवनिस्तद्धिरण्याक्षवक्षः- स्थूलास्थिश्रेणिशाणानिकषणसितमप्याशु दंष्ट्राग्रमुग्रम् ॥" 25 अन्यतमभाषानिबद्धं भाषान्तरेण परिवर्त्त्यत इति नटनेपथ्यम् ।(४) यथा—"नेच्छइ पासासंकी काओ दिण्णं पि पहिअघरिणीए । १ A वर्गि. २ A वर्णि. ३ A C क्रान्ता. ४ B परिवर्तने नट. ५ नेच्छति पाशाशङ्की काको दत्तमपि पथिकगृहिण्या । अवनतकरतलोद्धूलितवलयमध्यस्थितं पिण्डम् ॥