काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

कविरहस्ये सप्तदशोऽध्यायः । ९१ लावणो रसमयः सुरोदकः सर्पिषो दधिजलः पयःपयाः । स्वादुवारिरुदधिश्च सप्तमस्तान्परीत्य त इमे व्यवस्थिताः ॥” “एक एवायं लावणः समुद्रः” इत्येके । तदाहुः— “द्वीपान्यष्टादशात्र क्षितिरपि नवभिर्विस्तृता खाङ्गखण्डै- रेकोऽम्भोधिर्दिगन्तप्रविसृतसलिलः प्राज्यमेतत्सुराज्यम् । कस्मिन्नप्याजिकेलिव्यतिकरविजयोपार्जिते वीरव(च)र्ये चक्रे पुञ्जेन दातुं तदिदमिति धिया वेधसे यश्चकोप ॥” “त्रयः” इत्यन्ये । तदाहुः— “आकम्पितक्षितिभृता महता निकामं हेलाभिभूतजलधित्रितयेन यस्य । वीर्येण संहतिभिदा विहँतोन्नतेन कल्पान्तकालविसृतः पवनोऽनुचक्रे ॥” यथा वा—“मातङ्गानामभावे मदमलिनमुखैः प्राप्तमाशाकरीन्द्रैः जाते रत्नापहारे दिशि दिशि ततयो भान्ति चिन्तामणीनाम् । छिन्नेषूद्यानवापीतरुषु विरचिताः कल्पवृक्षा रिपूणां यस्योदश्वत्त्रिवेलावलयफलभुजां मानसी सिद्धिरासीत् ॥” “चत्वारः” इत्यपरे । तदाहुः— “चतुःसमुद्रवेलोर्मिरचितैकावलीलतम् । मेरुमप्यद्रिमुल्लङ्घ्य यस्य क्वापि गतं यशः ॥” “भिन्नाभिप्रायतया सर्वमुपपन्नम्” इति यायावरीयः । सप्तसमु- द्रीवादिनस्तु शास्त्रादनपेता एव । तदाहुः— “आगस्त्यचुलुकोच्छिष्टसप्तवारिधिवारिणि । मुहूर्त्तं केशवेनापि तदन्तः पूतरायितम् (?) ॥ “कविप्रसिद्ध्या वाऽविमृष्टपरमार्थं सर्वमुपपन्नम्” (इति या- यावरीयः । ) मध्येजम्बूद्वीपमाद्यो गिरीणां मेरुर्नाम्ना काञ्चनः शैलराजः । यो मूर्त्ता(योऽमर्त्या)नामौषधीनां निधानं यश्चावासः सर्ववृन्दारकाणाम् ॥

---

१ V प्रस्सरो०. २ V पर्यासं मे न दातुः ३ V विहितो०. ४ V अगस्त्यचुलकोत्क्षिप्त०. ५ V तरता पूतरायितम्. ६ V adds here this line.