काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

१०२ काव्यमीमांसायाम्

एर्वारुकं स्फुटननिर्गतगर्भ गन्ध- मम्लीभवन्ति च जरत्रपुसीफलानि ॥ गेहाजिरेषु नवशालिकणावपात- गन्धानुभावसुभगेषु कृषीवलानाम् । 5 आनन्दयन्ति मुसलोल्लसनावधूत- पाणिस्खलद्वलयपद्धतयो वधूट्यः ॥ तीक्ष्णं रविस्तपति नीच इवाचिराढ्यः शृङ्गं रुरुस्त्यजति मित्रमिवाकृतज्ञः । तोयं प्रसीदति मुनेरिव धर्मचिन्तां 10 कामी दरिद्र इव शोषमुपैति पङ्कम् ॥ नद्यो वहन्ति कुटिलक्रमयुक्तशुक्ति- रेखाङ्कबालपुलिनोदरसुप्तकूर्माः । अस्यां तरङ्गितनुतोयपलायमान- मीनानुसारिबकदत्तकरालफालाः ॥ 15 अपङ्किलतटावटः शफरफाण्टफालोज्ज्वलः पतत्कुररकातरभ्रमददभ्रमीनार्भकः । लुठत्कमठसैकतश्वलबकोटवाचाटितः सरित्सलिलसंचयः शरदि मेदुरः सीदति ॥” शरत् ॥ 20 “द्वित्रिमुचुकुन्दकलिकस्त्रिचतुरमुकुलः क्रमेण लवलीषु । पञ्चषफलिनीकुसुमो जयति हिमर्तुर्नवावतरः ॥ पुन्नागरोध्रप्रसवावतंसा वामभ्रुवः कञ्चुककुञ्चिताङ्ग्यः । वक्त्रोल्लसत्कुङ्कुमसिक्र्थकाङ्काः सुगन्धतैलाः कबरीर्वहन्ति ॥ यथा यथा पुष्यति शीतकालस्तुषारचूर्णोत्करकीर्णवातः । 25 तथा तथा यौवनशालिनीनां कवोष्णतामत्र कुचा लभन्ते ॥ वराहवघ्राणि नवौदनानि दधीनि सन्नद्धशराणि चात्र । सुकोमलाः सर्षपकन्दलीश्च भुक्त्वा जनो निन्दति वैद्यविद्याम् ॥

---

पाद-टिप्पणी (Footnotes): १ V चित्तं. २ V मेघः. ३ V दन्त. ४ V सिक्तकाङ्काः. ५ B वर्ष्मा. A घ्राणि. ६ V ०रसानि.