काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

Introduction to the First Edition. The author of this first work in the Gaekwād’s Oriental Series, now presented before the public, is Rājaśekhara, the well-known author of the four dramas, Bālarāmāyaṇa, Bālabhārata, Viddha- śālabhañjikā and Karpūramañjarī. Rājas'ekhara's Ancestry. Rājaśekhara calls himself in the Kāvyamīmāṁsā as Yāyāvarīya¹ (born in the Yāyāvara family). He seems to have been better known as Yāyāvara to his successors. Dhanapāla in the introductory verses to his Tilakamañjarī refers to him as Yāyāvara Kavi.² The author of the Udayasundarī refers to him simply as Yāyāvara³ and praises him for his dramatical skill. 1 यायावरीयः सङ्क्षिप्य मुनीनां मतविस्तरम् । p. 2. l. 11. “पञ्चमी साहित्यविद्या” इति यायावरीयः । p. 4. l. 14. 2 समाधिगुणशालिन्यः प्रसन्नपरिपक्रमाः । यायावरकवेर्वाचो मुनीनामिव वृत्तयः ॥ Tilakamañjarī 33. 3 यायावरः प्राज्ञवरो गुणौघैराशंसितः सूरिसमाजबंधैः । नृत्युदारं भणिने रसस्था नटीव यस्योदरसा पदश्रीः ॥ Udayasundarī 8th Uchchhvāsa. This Udayasundarī is a Champūkathā composed by Soḍḍhala, a Vālabha Kāyastha of Lātades'a, in emulation of Bāṇa's Harshacharita, about Saṁvat 1050, in the reign of Vatsarāja and under the patronage of king Mummuṇirāja of Koṅkaṇa. The author has, over and above his own caste and lineage, given about 25 verses in praise of old poets. It will be instructing to quote these verses; such verses are rare in Sanskrit literature. लक्ष्मीभुजो भुवि सभापतयः क नाम सन्तीह सम्प्रति गुणेष्वनुरागवन्तः । ये हि प्रलीनखलरोलभराः सुखेन शृण्वन्ति संसदि कवीन्द्रसुभाषितानि ॥ श्रीविक्रमो नृपतिरत्र पतिः समानामासीत्स कोऽप्यसदृशः कविमिश्रनामा । यो वार्धमात्रमुदितः कृतिनां गृहेषु दत्वा चकार करटीन्दुघटान्धकारम् ॥ हाले गते गुणििन शोकमराद्बभूवुरुच्छिन्नवाग्व्ययजडाः कृतिनस्तथाऽमी । यत्तस्य नाम नृपतेरनिशं स्मरन्तो हेत्यक्षरं प्रथममेव परं विदन्ति ॥ श्रीहर्ष इत्यवनिवर्तिषु पार्थिवेषु नाम्नैव केवलमजायत वस्तुतस्तु । गीर्हर्ष एष निजसंसदि येन राज्ञा सम्पूजितः कनककोटिशतेन बाणः ॥ सृष्टं तदत्र युवराजनरेश्वरेण यद्दुष्करं किमपि येन गिरः श्रियश्च । प्रत्यायनं स्फुटमकारि निजे कवीन्द्रमेकासने समुपवेशयताऽभिनन्दम् ॥