काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

SEVENTEENTH ADHYĀYA 245 the whole of the peninsula to the south of the Narbada and the Mahānadī rivers. Cunningham's "The Ancient Geography of India" pp. 11-12. For the various countries cf. नक्षत्रत्रयवर्गैराग्नेयाद्यैर्व्यवस्थितैर्नवधा । भारतवर्षे मध्यात् प्रागादिविभाजिता देशाः ॥ १ ॥ भद्रारिमेदमाण्डव्यसाल्वनीपोज्जिहानसङ्ख्याताः । मरुवत्सघोषयामुनसारस्वतमत्स्यमाध्यमिकाः ॥ २ ॥ माथुरकोपज्योतिषधर्मारण्यानि शूरसेनाश्च । गौरग्रीवोद्देहिकपाण्डुगुडाश्वत्थपाञ्चालाः ॥ ३ ॥ साकेतकङ्ककुरुकालकोटिक्कुकुराश्च पारियात्रनगः । औदुम्बरकापिल्ठलगजाह्वयाश्चेति मध्यमिवम् ॥ ४ ॥ अथ पूर्वस्यामञ्जनवृषभध्वजपद्ममाल्यवद्गिरयः । व्याघ्रमुखसुह्मकर्वटचान्द्रपुराः शूर्पकर्णाश्च ॥ ५ ॥ खसमगधशिबिरगिरिमैथिलसमतटोड्राश्ववदनदन्तुरकाः । प्राग्ज्योतिषलौहित्यक्षीरोदसमुद्रपुरुषादाः ॥ ६ ॥ उदयगिरिभद्रगौडकपौण्ड्रोत्कलकाशिमेकळाम्बष्ठाः । एकपदताम्रलिप्तककोशलका वर्धमानाश्च ॥ ७ ॥ आग्नेय्यां दिशि कोशलकलिङ्गवङ्गोपवङ्गजठराङ्गाः । शौलिकाविदर्भवेत्सान्ध्रचेदिकाश्चोर्ध्वकण्ठाश्च ॥ ८ ॥ वृषनालिकेरचर्मद्वीपा विन्ध्यान्तवासिनस्त्रिपुरी । श्मश्रुधरहेमकुड्यव्यालग्रीवा महाग्रीवाः ॥ ९ ॥ किष्किन्धकण्टकस्थलनिषादराष्ट्राणि पुरिकदशार्णाः । सह नग्नपर्णशबरैराश्लेषाये त्रिके देशाः ॥ १० ॥ अथ दक्षिणेन लङ्का कालाजिनसौरिकीर्णतालिकाटाः । गिरिनगरमलयदर्दुरमहेन्द्रमालिन्यभरुकच्छाः ॥ ११ ॥ कङ्कणटङ्कणवनवासिशिबिकफणिकारकोङ्कणाभीराः । आकरवेणावन्तीकदशपुरगोर्नर्दकेरलकाः ॥ १२ ॥ कर्णाटमहाटविचित्रकूटनासिक्क्यकोल्लगिरिचोलाः । क्रौञ्चद्वीपजटाधरकावेर्यो ऋष्यमूकश्च ॥ १३ ॥ वैडूर्यशङ्खमुक्तात्रिवारिचरधर्मपट्टनद्वीपाः । गणराज्यकृष्णवेल्लूरपिशिकशूर्पाद्रिकुसुमनगाः ॥ १४ ॥ तुम्बवनकार्मेणेयकयाभ्योदधितापसाश्रमा ऋषिकाः । काञ्चीमरुचीपट्टनचेर्यार्यकसिंहलऋषभाः ॥ १५ ॥ बलदेवपट्टनं दण्डकावनतिमिङ्गिलाशना भद्राः । कच्छोऽथ कुञ्जरदरी सताम्रपर्णीति विज्ञेयाः ॥ १६ ॥ नैर्ऋत्यां दिशि देशाः पल्लवकाम्बोजसिन्धुसौवीराः । वडवामुखारबाम्बष्ठकपिलनारीमुखानर्त्ताः ॥ १७ ॥ फेणगिरियवनमाकरकर्णप्रावेयपारशवशूद्राः ।