काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

APPENDIX C LI मतिर्व्याधिस्तथोन्मादस्तथा मरणमेव च ॥ 33b महतोर्यन्महीयांसावाश्रिताश्रययोः क्रमात् । 128a माधुर्यव्यञ्जकैर्वर्णैरुपनागरिकोच्यते । 80a माधुर्यौजःप्रसादाख्यास्त्रयस्ते न पुनर्द्दश । 68a मालादीपकमाद्यं चेद्यथोत्तरगुणावहम् । 104a मुख्यार्थबाधे तद्योगे रूढितोऽथ प्रयोजनात् । 9a मुख्यार्थहतिर्दोषो रसश्च मुख्यस्तदाश्रयाद्वाच्यः । 49a मुख्ये रसेऽपि तेऽङ्गत्वं प्राप्नुवन्ति कदाचन । 37a मूर्ध्नि वर्गान्त्यगाः स्पर्शा अटवर्गा रणौ लघू । 74a यत्तु सोऽर्थान्तरन्यासः साधर्म्येणेतरेण वा ॥ 109b यथानुभवमर्थस्य दृष्टे तत्सदृशे स्मृतिः । 132a यथासंख्यं क्रमेणैव क्रमिकाणां समन्वयः ॥ 108b यथोत्तरं चेत् पूर्वस्य पूर्वस्यार्थस्य हेतुता । 120a यदुक्तमन्यथा वाक्यमन्यथान्येन योज्यते । 78a यद्यथा साधितं केनाप्यपरेण तदन्यथा ॥ 138b यमकं पादतद्भागवृत्ति तद्यात्यनेकताम् ॥ 83b यस्य प्रतीतिमाधातुं लक्षणा समुपास्यते ॥ 14b या तदीयस्य तत्स्तुत्यै प्रत्यनीकं तदुच्यते ॥ 129b युगपद्धर्मयोर्यत्र ख्यातिः सा स्यादसङ्गतिः ॥ 124b ये रसस्याङ्गिनो धर्मा शौर्यादय इवात्मनः । 66a योग आद्यतृतीयाभ्यामन्त्ययो रेण तुल्ययोः । 75a योऽर्थस्यान्यार्थधीहेतुर्व्यापारो व्यक्तिरेव सा ॥ 22b रचनावृत्तिवर्णानामन्यथात्वमपीष्यते ॥ 77b रतिर्देवादिविषया व्यभिचारी तथाञ्जितः ॥ 35b रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा । 30a रत्यादेः स्थायिनो लोके तानि चेन्नाट्यकाव्ययोः ॥ 27b रसभावतदाभासभावशान्त्यादिरक्रमः । 26a रसादीनामनन्तत्वाद् भेद एको हि गण्यते । 42a रसान्तरेणान्तरितो नैरन्तर्येण यो रसः ॥ 64b लक्ष्यं च मुख्यं नाप्यत्र बाधो योगः फलेन नो । 16a वक्त्राद्यौचित्यवशाद्दोषोऽपि गुणः क्वचित्क्वचिन्नोभौ ॥ 59b वक्तृबोद्धव्यकाकूनां वाक्यवाच्यान्यसन्निधेः ॥ 21b

वक्तृवाच्यप्रबन्धानामौचित्येन क्वचित्क्वचित् । 77a वक्ष्यमाणोक्तविषयः स आक्षेपो द्विधा मतः । 107a वर्णसाम्यमनुप्रासश् छेकावृत्तिगतो द्विधा । 79a वर्णाः समासो रचना तेषां व्यञ्जकतांमिताः ॥ 73b वस्तु तद् गुणतामेति भण्यते स तु तद्गुणः ॥ 137b वस्तुनोर्जननेन्योन्यमुत्तरश्रुतिमात्रतः । 121a वस्तु वालंकृतिर्वेति षड्भेदोसौ व्यनक्ति यत् ॥ 40b वस्त्वलंकारमथवा तेनायं द्वादशात्मकः । 41a वाक्ये द्व्यूत्थः पदेप्यन्ये प्रबन्धेप्यर्थशक्तिभूः ॥ 42b वाक्येपि दोषाः सन्त्येते पदस्यांशेपि केचन ॥ 52b वाच्यभेदेन भिन्ना यद् युगपद् भाषणस्पृशः । 84a वाच्यादयस्तदर्थाः स्युस्तात्पर्यार्थोपि केषुचित् ॥ 6b वादेर्लोपे समासे सा कर्माधारक्यचि क्यङि । 89a विज्ञेयातिशयोक्तिः सा प्रतिवस्तूपमा तु सा ॥ 101b विध्यनुवादायुक्तव्यक्तपुनःस्वीकृतोश्लीलः ॥ 57b विना प्रसिद्धमाधारमाधेयस्य व्यवस्थितिः । 135a विनोक्तिः सा विनान्येन यत्रान्यः सन्न नेतरः । 113a विभावा अनुभावास्तत् कथ्यन्ते व्यभिचारिणः । 28a विरोधः सोविरोधेपि विरुद्धत्वेन यद्वचः । 110a विवक्षितं चान्यपरं वाच्यं यत्रापरस्तु सः । 25a विषयद्यन्तःकृतेन्यस्मिन् सा स्यात्साध्यवसानिका ॥ 11b विशिष्टे लक्षणा नैवं विशेषाः स्युस्तु लक्षिते ॥ 18b विशेषणतया यत्र वस्तु सैकावली द्विधा ॥ 131b विशेषणैर्यत्साकूतैरुक्तिः परिकरस्तु सः । 118a विशेषोक्तिरखण्डेषु कारणेषु फलावचः । 108a वेदखाब्धिवियच्चन्द्राः शरेषुयुगखेन्दवः ॥ 44b व्यक्तः स तैर्विभावाद्यैः स्थायीभावो रसः स्मृतः ॥ 28b व्यङ्ग्यमेवं गुणीभूतव्यङ्ग्यस्याष्टौ भिदाः स्मृताः । 46a व्यङ्ग्येन रहिता रूढौ सहिता तु प्रयोजने । 13a व्यभिचारिरसस्थायिभावानां शब्दवाच्यता । 60a व्यवस्थितं च तेनासौ त्रिरूपः परिकीर्तितः ॥ 141b व्याजस्तुतिर्मुखे निन्दा स्तुतिर्वा रूढिरन्यथा । 112a व्याजोक्तिश्छद्मनोद्भिन्नवस्तुरूपनिगूहनम् ॥ 118b

व्याप्नोत्यन्यत् प्रसादोऽसौ सर्वत्र विहितस्थितिः । 71a व्रीडा चपलता हर्ष आवेगो जड़ता तथा । 32a शक्तिर्निपुणता लोकशास्त्रकाव्याद्यवेक्षणात् । 3a शब्दचित्रं वाच्यचित्रमव्यङ्ग्यं त्ववरं स्मृतम् ॥ 5b शब्दप्रमाणवेद्योऽर्थो व्यनक्त्यर्थान्तरं यतः । 23a शब्दार्थचित्रं यत्पूर्वं काव्यद्वयमुदाहृतम् । 48a शब्दार्थाभ्यामथाक्षिप्ते श्लिष्टे तद्वत्त्रिरष्ट तत् । 106a शब्दार्थोभयभूरेको भेदा अष्टादशास्य तत् ॥ 41b शब्दार्थोभयशक्त्युत्थस्त्रिधा स कथितो ध्वनिः । 38a शाब्दस्तु लाटानुप्रासो भेदे तात्पर्यमात्रतः ॥ 81b शुष्केन्धनाग्निवत् स्वच्छजलवत्सहसैव यः ॥ 70b शृङ्गारहास्यकरुणरौद्रवीरभयानकाः । 29a श्लिष्यन्ति शब्दाः श्लेषोसावक्षरादिभिरष्टधा ॥ 84b श्लेषः स वाक्य एकस्मिन् यत्रानेकार्थता भवेत् ॥ 96b श्लेषेण काक्वा वा ज्ञेया सा वक्रोक्तिस्तथा द्विधा ॥ 78b श्रुतिमात्रेण शब्दात्तु येनार्थप्रत्ययो भवेत् । 76a श्रौता आर्थाश्च ते यस्मिन्नेकदेशविवर्ति तत् । 94a श्रौत्यार्थी च भवेद्वाक्ये समासे तद्धिते तथा ॥ 87b संकरेण त्रिरूपेण संसृष्ट्या चैकरूपया । 44a संकेतितश्चतुर्भेदो जात्यादिर्जातिरेव वा । 8a संचार्यादेर्विरुद्धस्य बाध्यस्योक्तिर्गुणावहा ॥ 63b संदिग्धो निर्हेतुः प्रसिद्धिविद्याविरुद्धश्च । 56a संनिधानादिबोधार्थं स्थितेष्वेतत् समर्थनम् ॥ 58b संभावनमथोत्प्रेक्षा प्रकृतस्य समेन यत् । 92a संयोगाद्यैरवाच्यार्थधीकृद्व्यापृतिरञ्जनम् ॥ 19b सकृद्वृत्तिस्तु धर्मस्य प्रकृताप्रकृतात्मनाम् । 103a सद्यः परनिर्वृतये कान्तासंमिततयोपदेशयुजे ॥ 2b सन्दिग्धतुल्यप्राधान्ये काक्वाक्षिप्तमसुन्दरम् ॥ 45b सन्दिग्धमप्रतीतं ग्राम्यं नेयार्थमथ भवेत् क्लिष्टम् । 51a समं योग्यतया योगो यदि संभावितः क्वचित् ॥ 125b समस्तवस्तुविषयं श्रौता आरोपिता यदा ॥ 93b समाधिः सूकरं कार्यं कारणान्तरयोगतः । 125a स मुख्योऽर्थस्तत्र मुख्यो व्यापारोऽभिधोच्यते ॥ 8b

LIV KĀVYAPRAKĀŚA समुच्चयोऽसौ स त्वन्यो युगपद् या गुणक्रियाः ॥ 116b समेन लक्ष्मणा वस्तु वस्तुना यन्निगूह्यते । 130a सर्वेषां प्रायशोर्थानां व्यञ्जकत्वमपीष्यते । 7a ससंदेहस्तु भेदोक्तौ तदनुक्तौ च संशयः ॥ 92b साकाङ्क्षोपद्युक्तः सहचरभिन्नः प्रकाशितविरुद्धः । 57a साक्षात्संकेतितं योर्थमभिधत्ते स वाचकः ॥ 7b साङ्गमेतन् निरङ्गं तु शुद्धं माला तु पूर्ववत् ॥ 94b साधर्म्यमुपमा भेदे पूर्णा लुप्ता च साग्रिमा । 87a साधारणः समग्राणां स प्रसादो गुणो मतः ॥ 76b सामान्यं वा विशेषो वा तदन्येन समर्थ्यते । 109a सामान्यस्य द्विरेकस्य यत्र वाक्यद्वये स्थितिः । 102a सारोपान्या तु यत्रोक्तौ विषयी विषयस्तथा । 11a सालंकारैर्ध्वनेस्तैश्च योगः संसृष्टिसंकरैः । 47a सा सहोक्तिः सहार्थस्य बलादेकं द्विवाचकम् ॥ 112b सुप्तं प्रबोधोमर्षश्चाप्यवहित्थमथोग्रता । 33b सेष्टा संसृष्टिरेतेषां भेदेन यदिह स्थितिः ॥ 139b सैव क्रियासु बहूवीषु कारकस्येति दीपकम् ॥ 103b सोनेकस्य सकृत्पूर्व एकस्याप्यसकृत् परः ॥ 79b स्थाप्यतेपोह्यते वापि यथापूर्वं परं परम् । 131a स्फुटमेकत्र विषये शब्दार्थालंकृतिद्वयम् । 141a स्मरणं भ्रान्तिमानन्यसंवित्तत्तुल्यदर्शने ॥ 132b स्मर्यमाणो विरुद्धोपि साम्येनाथ विवक्षितः । 65a स्याद्वाचको लाक्षणिकः शब्दोत्र व्यञ्जकस्त्रिधा । 6a स्वभावोक्तिस्तु डिम्भादेः स्वक्रियारूपवर्णनम् ॥ 111b स्वमुत्सृज्य गुणं योगादत्युज्ज्वलगुणस्य यत् । 137a स्वसिद्धये पराक्षेपः परार्थं स्वसमर्पणम् । 10a स्वस्वहेत्वन्वयस्योक्तिः क्रिययैव च सापheader/रा । 98a हारादिवदलंकारास्तेनुप्रासोपमादयः ॥ 67b हेत्वोरुक्तावनुक्तीनां त्रये साम्ये निवेदिते ॥ 105b

ABBREVIATIONS अराच —Abhinanda’s Rāmacarita, Gaekwad’s Oriental Series. 1929. अअभा —Abhinavagupta’s Abhinavabhāratī, Gaekwad’s Oriental Series. 1926;1934. अध्वआलो —Abhinavagupta’s Dhvanyālokalocana, Nirnaya- Sagar Press. 1928. अकुका —Appayyadīkṣita’s Kuvalayānandakārikā, Nirnaya Sagar Press. 1927. अपु —Agnipurāṇa. Published by Mansukhrai More, Calcutta. अश —Amaruśataka, ( also Sṛṅgāraśataka ) Nirnaya Sagar Press. 1954. आदेश —Ānandavardhana’s Deviśataka, Kāvyamālā IX. Nirnaya Sagar Press. आध्वआ —Ānandavardhana’s Dhvanyāloka, Nirnaya Sagar Press. 1928. उकाअसासं —Udbhaṭa’s Kāvyālaṅkārasārasaṅgraha. Bombay Sanskrit and Prakrit Series. No. LXXIX. 1925. कुवजी —Kuntaka’s Vakroktijīvita, Ed. S. K. De. Pub. K. L. Mukhopadhyaya. Calcutta. कारवं —Kālidāsa’s Raguvamśa, Nirnaya Sagar Press. 1948. काकुसं —Kālidāsa’s Kumārasambhava, Nirnaya Sagar Press. 1927. कामेदूउ —Kālidāsa’s Meghadūta, Uttaramegha. Nirnaya Sagar Press. 1935.

LVI KĀVYAPRAKĀŚA काअश —Kālidāsa's Abhijñānaśakuntala, Nirnaya Sagar Press. 1922. कामाअ —Kālidāsa's Mālavikāgnimitra. Nirnaya Sagar Press. 1924. काविउ —Kālidāsa's Vikramorvaśīya. Nirnaya Sagar Press. 1922. क्षेऔविच —Kṣemendra's Aucityavicāracarcā, Kāvyamālā I. Nirnaya Sagar Press. गोकाप्र —Govindaṭhakkura's Kāvyapradīpa, Nirnaya Sagar Press. 1912. जरग —Jagannātha's Rasagaṅgādhara, Nirnaya Sagar Press. 1930. जसूमू —Jalhaṇa's Sūktimuktāvali, Gaekwad's Oriental Series. 1925. दकाआ —Daṇḍin's Kāvyādarśa, Jībānanda Vidyāsāgara. 1925. दाकुम —Dāmodaragupta's Kuṭṭanimata, Gujrati Printing Press. 1924. धदरु —Dhanañjaya's Daśarūpaka, Gujrati Printing Press. 1927. धदरूअ —Dhanika's Daśarūpakāvaloka, Gujrati Printing Press. 1927. नापलम —Nāgeśabhaṭṭa's Paramalaghumanjūṣā, Chow- khamba. पमभा —Patañjali's Mahābhāṣya, Chowkhamba. पनसाच —Padmagupta alias Parimala's Navasāhasāṅkaca- rita, Bombay Sanskrit and Prakrit Series. पुवाप —Puṇjarāja's commentary on the Vākyapadīya. बभोज —Ballāla's Bhojaprabandha, Nirnaya Sagar Press. 1932. बाहच —Bāṇa's Harṣacarita, Nirnaya Sagar Press. 1925.

ABBREVIATIONS LVII भवेस —Bhaṭṭanārāyaṇa’s Veṇīsaṁhāra, Nirnaya Sagar Press. 1925. भउच —Bhavabhūti’s Uttararāmacarita, Nirnaya Sagar Press. 1925. भमवीच —Bhavabhūti’s Mahāvīracarita, Nirnaya Sagar Press. 1926. भमामा —Bhavabhūti’s Mālatīmādhava, Nirnaya Sagar Press, 1926. भनाशा —Bharata’s Nāṭyaśāstra, Kashi Sanskrit Series No. 60. 1929. भउकाअसासंवृ—Bhaṭṭendurāja’s commentary on Udbhaṭa’s Kāvyālaṅkārasārasaṅgraha, Bombay Sans- krit and Prakrit Series. 1925. भाकाअ —Bhāmaha’s Kāvyālaṅkāra, Kashi Sanskrit Series. भाकिअ —Bhāravi’s Kirātārjunīya, Nirnaya Sagar Press. 1942. भनीश —Bhartṛhari’s Nītiśataka, Subhāṣitatriśatī, Nirn- aya Sagar Press. 1957. भश —Bhallaṭaśataka, Kāvyamālā IV, Nirnaya Sagar Press. भवैश —Bhartṛhari’s Vairāgyaśataka, Subhāṣitatriśatī, Nirnaya Sagar Press. 1957. भशृश —Bhartṛhari’s Śṛṅgāraśataka, Subhāṣitatriśatī, Nirnaya Sagar Press. 1957. भोशृप्र —Bhoja’s Śṛṅgāraprakāśa. भका —Bhaṭṭikāvya. Nirnaya Sagar Press. 1920 भोसकआ —Bhoja’s Sarasvatīkaṇṭhābharaṇa. Nirnaya Sagar Press. 1934. मव्यव्यावि —Mammaṭa’s Śabdavyāpāravicāra., Nirnaya Sagar Press. 1916

LVIII KĀVYAPRAKĀŚA मसूश —Mayūra's Sūryaśataka, Nirnaya Sagar Press. 1927. मव्यवि —Mahimabhaṭṭa's Vyaktiviveka, Trivandrum Sanskrit Series. 1909. माशिव —Māgha's Śiśupālavadha, Nirnaya Sagar Press. मुअवॄमा —Mukulabhaṭṭa's Abhidhāvṛttimātṛkā, Nirnaya Sagar Press. 1916. महा —Mahābhārata, Gita Press. रहवि —Ratnākara's Haravijaya, Nirnaya Sagar Press. 1914. राकामी —Rājaśekhara's Kāvyamīmāṁsā, Gaekwad's Oriental Series. 1934. राकम —Rājaśekhara's Karpūramañjarī, Kāvyamālā, No. IV., Nirnaya Sagar Press. 1927. राबारा —Rājaśekhara's Bālarāmāyaṇa. Jībānanda Vidyā- sāgara, Calcutta. 1884. राविभ —Rājaśekhara's Viddhaśālabhañjikā, Jībānanda Vidyāsagara, Calcutta. 1883., रुकाअ —Rudraṭa's Kāvyālaṅkāra, Nirnaya Sagar Press. 1909. रुअस —Ruyyaka's Alaṅkārasarvasva. Ed. Gaurīnātha Pāṭhaka. Banaras. 1926. वसुआ —Vallabhadeva's Subhāṣitāvali, Bombay Sans- krit and Prakrit Series. वेपवे —Veṇīdatta's Padyaveṇī, Calcutta. वाकाअसूवृ —Vāmana's Kāvyālaṅkārasūtravṛtti, Vani Vilas Press. 1909. विमुरा —Viśākhadatta's Mudrārākṣasa. Ed. K. T. Telang, Nirnaya Sagar Press. 1935. विप्ररु —Vidyānātha's Pratāparudrīya, Balamanorama Press. 1950.

ABBREVIATIONS LIX विसाद —Viśvanātha's Sāhityadarpaṇa, Nirnaya Sagar Press, 1931. विपु —Viṣṇupurāṇa, Gita Press, Gorakhpur. शूमृश —Śūdraka's Mṛcchakaṭika, Nirnaya Sagar Press. 1916. शाप —Śārṅgadharapaddhati, Bombay Sanskrit and Prakrit Series. 1888. शिकअ —Śivasvāmin's Kapphinābhyudaya, Lahore. 1937. श्रीकाप —Śrivatsalāñchanācārya's Kāvyaparīkṣā, Mithilā Institute, Darbhanga. सुरभा —Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra, Nirnaya Sagar Press. 1952. हनाआ —Harṣa's Nāgānanda, Jībānanda Vidyāsāgara, Calcutta. हरआ —Harṣa's Ratnāvali, Nirnaya Sagar Press. 1925 हमना —Hanumatkavi's Mahānāṭaka. (Also Hanuma- nnāṭaka). Jībānanda Vidyāsāgara. Calcutta, 1939. हागास —Hāla's Gāthāsaptaśatī, Nirnaya Sagar Press. हेकाअ —Kāvyānuśāsana of Hemacandra, Kāvyamālā, Nirnaya Sagar Press.