किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

७८ किरातार्जुनीयम्

विदिताः प्रविश्य विहितानतयः शिथिलीकृतेऽधिकृतकृत्यविधौ ।
अनपेतकालमभिरामकथाः कथयाम्बभूवुरिति गोत्रभिदे ॥ ३० ॥

अन्वयः—इति विदिताः प्रविश्य विहितानतयः अधिकृतकृत्यविधौ शिथिलीकृते अनपेतकालं गोत्रभिदे अभिरामकथाः कथयाम्बभूवुः ।

विग्रहः—विहिताः आनतयः यैस्ते = विहितानतयः । अधिकृतस्य कृत्यस्य विधौ=अधिकृतकृत्यविधौ । न अपेतः कालो यस्य तदनपेतकालम् । गोत्रं भिनत्तीति गोत्रभित्तस्मै = गोत्रभिदे । अभिरमन्ते जना यत्राभिरामाः याः कथास्ताः = अभिरामकथाः ।

अर्थः—इति=इत्थं, वनचराः । विदिताः=ज्ञाताः । प्रविश्य, अमरावत्यामिति शेषः । विहितानतयः = कृतप्रणतयः । अधिकृतकृत्यविधौ = नियुक्तमनुष्ठाने । शिथिलीकृते = शैथिल्यं यात सति । अनपेतकालम् = अनतिक्रान्तकालम् । गोत्रभिदे = इन्द्राय । अभिरामकथाः=भव्यवाचः । कथयाम्बभूवुः = कथयामासुः ।

कोषः—'सुत्रामा गोत्रभिद् वज्री वासवो वृत्रहा वृषा ।' इत्यमरः ।

हिन्दी—उन वनचरों ने आज्ञा लेकर अमरावती में प्रवेश किया । वे वनसुरक्षा कार्य को छोड़कर आये थे अतः व्यर्थ समय न गँवाकर इन्द्रको प्रणाम करके कर्णसुखद वचनों को कहने लगे ॥ ३० ॥

---

शुचिवल्कवीततनुरन्यतमस्तिमिरच्छिदामिव गिरौ भवतः ।
महते जयाय मघवन्ननघः पुरुषस्तपस्यति तपञ्जगतीम् ॥ ३१ ॥

अन्वयः—मघवन् शुचिवल्कवीततनुः तिमिरच्छिदाम् अन्यतमः इव अनघः पुरुषः भवतः गिरौ जगतीं तपन् महते जयाय तपस्यति ।

विग्रहः—शुचिना वल्केन वीता तनुः यस्य सः = शुचिवल्कवीततनुः । तिमिरं छिन्दन्तीति = तिमिरच्छिदस्तेषां = तिमिरच्छिदाम् । नास्ति अघः यस्मिन् सः = अनघः ।

अर्थः—मघवन् ! = अयि देवराज ! । शुचिवल्कवीततनुः = पूतवल्कलाच्छादितशरीरः । तिमिरच्छिदाम् = सूर्यादीनाम् । अन्यतमः = विशिष्टः । इव । अनघः पुरुषः = अपापो नरः । भवतः = श्रीमतः । गिरौ = पर्वते इन्द्रकीले । जगती = पृथ्वीम् । तपन् = तापयन् । महते जयाय = बृहते जयाय । तपस्यति=तपश्चरति । अत्रोत्प्रेक्षाऽलङ्कारः ।