किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

सप्तमः सर्गः

श्रीमद्भिः सरथगजैः सुराङ्गनानां
गुप्तानामथ सचिवैस्त्रिलोकभर्तुः ।
सम्मूर्च्छन्नलघु विमानरन्ध्रभिन्नः
प्रस्थानं समभिदधे मृदङ्गनादः ॥ १ ॥

अन्वयः—अथ श्रीमद्भिः सरथगजैः त्रिलोकभर्तुः सचिवैः गुप्तानां सुराङ्गनानां प्रस्थानम् अलघुविमानरन्ध्रभिन्नः सम्मूर्च्छन् मृदङ्गनादः समभिदधे ।

विग्रहः—रथश्च गजश्च=रथगजौ, तयोः समाहारः रथगजम् । सह रथगजेन इति सरथगजास्तैः = सरथगजैः । त्रयाणां लोकानां भर्ता तस्य = त्रिलोकभर्तुः । सुराणामङ्गनास्तासाम् = सुराङ्गनानाम् । अलघुषु विमानरन्ध्रेषु भिन्न इति = अलघुविमानरन्ध्रभिन्नः । मृदङ्गानां नादः = मृदङ्गनादः ।

अर्थः—अथ = प्रस्थानानन्तरम् । श्रीमद्भिः = शोभावद्भिः । सरथगजैः = रथगजयुतैः । त्रिलोकभर्तुः = इन्द्रस्य । सचिवैः = गन्धर्वैः । गुप्तानाम् = रक्षितानाम् । सुराङ्गनानाम् = अप्सरसाम् । प्रस्थानम् = गमनम् । अलघुविमानरन्ध्रभिन्नः = बृहद्विमानकुक्षिकुहरभिन्नः । सम्मूर्च्छन् = व्याप्नुवन् । मृदङ्गनादः = मृदङ्गवाद्यनादः । समभिदधे = आचख्यौ । अत्र प्रहर्षिणीवृत्तम् ।

कोषः—'मृदङ्गा मुरजाः' इत्यमरः । 'मतङ्गजो गजो नागः' इत्यमरः ।

हिन्दी—इसके बाद शोभायुक्त, रथ और गजों के सहित इन्द्र के सचिवों गन्धर्वों के साथ अप्सराओं ने प्रस्थान किया । इस बात की सूचना छोटे-छोटे विमान छिद्रों से निकलते हुए मृदङ्गनाद ने दी ॥ १ ॥

---

सोत्कण्ठैरमरगणैरनुप्रकीर्णान्निर्याय ज्वलितरुचः पुरान्मघोनः ।
रामाणामुपरि विवस्वतः स्थितानां नासेदे चरितगुणत्वमातपत्रैः ॥ २ ॥

अन्वयः—सोत्कण्ठैः अमरगणैः अनुप्रकीर्णान् ज्वलितरुचः मघोनः पुरात् निर्याय विवस्वतः उपरि स्थितानां रामाणाम् आतपत्रैः चरितगुणत्वम् न आसेदे ।