किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

सप्तमः सर्गः । ११३

आघ्राय क्षणमतितृष्यतापि रोषादुत्तीरं निहितविवृत्तलोचनेन ।
सम्पृक्तं वनकरिणां मदाम्बुसेकैर्नाचेमे हिममपि वारि वारणेन ॥३४॥

अन्वयः—अतितृष्यता अपि क्षणम् आघ्राय रोषाद् उत्तीरं निहितविवृत्तलोचनेन वारणेन हिमम् अपि वनकरिणां मदाम्बुसेकैः सम्पृक्तं वारि न आचेमे ।

विग्रहः—निहिते विवृत्ते लोचने यस्य तेन = निहितविवृत्तलोचनेन । वनस्य करिणस्तेषां = वनकरिणाम् । मदस्याऽम्बूनि, तेषां सेकैः = मदाम्बुसेकैः ।

अर्थः—अतितृष्यता अपि = अतितृषामतापि । क्षणम् = मुहूर्तम् । आघ्राय = घ्रात्वा । रोषात् = क्रोधात् । उत्तीरं = परतीरे । निहितविवृत्तलोचनेन = धृतघूर्णितनयनेन । वारणेन = गजेन । हिमम् = शीतम् । अपि । वनकरिणां = वनगजानाम् । मदाम्बुसेकैः = मदजलवारामिः । सम्पृक्तम् = संसिक्तम् । वारि = जलम् । न आचेमे = न पीतम् ।

कोषः—‘कुञ्जरो वारणः करी’ इत्यमरः ।

हिन्दी—उस सेना का कोई हाथी प्यास से अत्यन्त व्याकुल होकर भी वन-गजों के मद से मिश्रित जल को क्षण भर सूंघ कर गङ्गा नदी के दूसरे तट की ओर क्रोध से घूरने लगा । उसने शीतल होते हुए भी मद-सिक्त जल को नहीं पिया ॥ ३४ ॥

प्रश्च्योतन्मदसुरभीणि निम्नगायाः क्रीडन्तो गजपतयः पयांसि कृत्वा ।
किञ्जल्कव्यवहितताम्रदानलेखैरुत्तेरुः सरसिजगन्धिभिः कपोलैः ॥ ३५ ॥

अन्वयः—क्रीडन्तः गजपतयः निम्नगायाः पयांसि प्रश्च्योतन्मदसुरभीणि कृत्वा किञ्जल्कव्यवहितताम्रदानलेखैः सरसिजगन्धिभिः कपोलैः उत्त्तेरुः ।

विग्रहः—गजानां पतयः = गजपतयः । प्रश्च्योतद्भिः मदैः सुरभीणि = प्रश्च्योतन्मदसुरभीणि । किञ्जल्कैः व्यवहिताः ताम्राः दानलेखाः येषु तैः = किञ्जल्कव्यवहितताम्रदानलेखैः । सरसि जातानि सरसिजानि तेषां गन्धिभिः = सरसिजगन्धिभिः ।

अर्थः—क्रीडन्तः = विहरन्तः । गजपतयः = मत्तकरिणः । निम्नगायाः = गङ्गायाः । पयांसि = जलानि । प्रश्च्योतन्मदसुरभीणि = क्षरन्मदगन्धीनि । कृत्वा = विधाय । किञ्जल्कव्यवहितताम्रदानलेखैः = केसरतिरोहितताम्रमदराजिभिः । सर-
८ कि०