किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

अष्टमः सर्गः १३५

सः = आत्तशीकरः । तरङ्गाणां माला = तरङ्गमाला, तासामन्तरे गोचर इति = तरङ्गमालान्तरगोचरः । भुजयोः अवलम्बस्तम् = भुजावलम्बम् ।

**अर्थः—**प्रशान्तघर्माभिभवः = शान्तोष्णबाधः । शनैः = मन्दम् । विवान् = वहन् । परिमृष्टपङ्कजः = पद्मगन्धी । आत्तशीकरः = प्राप्तजलकणः । तरङ्गमालान्तरगोचरः ऊर्मिपंक्तिमध्यवासः । अनिलः = पवनः । विलासिनीभ्यः = अप्सरोभ्यः । भुजावलम्बम् = बाह्वावलम्बनम् । ददौ = दत्तवान् इव । अत्रोत्प्रेक्षालङ्कारः ।

कोषः—'भङ्गस्तरङ्गऊर्मिर्वा' इत्यमरः ।

**हिन्दी—**धूप के प्रभाव को मिटानेवाला, धीमे २ बहता हुआ कमलगन्धी पवन जलकणों से युक्त था और जो नदियों की तरङ्गों से होकर चल रहा था, उन अप्सराओं के लिए मानो अपनी भुजाओं में समेट रहा था ॥ २८ ॥

गतैः सहावैः कलहंसविक्रमं कलत्रभारैः पुलिनं नितम्बिभिः ।
मुखैः सरोजानि च दीर्घलोचनैः सुरस्त्रियः साम्यगुणान्निरासिरे ॥ २९ ॥

**अन्वयः—**सुरस्त्रियः सहावैः गतैः कलहंसविक्रमं नितम्बिभिः कलत्रभारैः पुलिनं दीर्घलोचनैः सरोजानि च साम्यगुणात् निरासिरे ।

**विग्रहः—**सुराणां स्त्रियः = सुरस्त्रियः । हावैः सहितैः = सहावैः । कलहंसानां विक्रम = कलहंसविक्रमम् । कलत्राणां भारैः = कलत्रभारैः । दीर्घैः लोचनैः = दीर्घलोचनैः ।

**अर्थः—**सुरस्त्रियः = देवाङ्गना । सहावैः = सविलासैः । गतैः = गतिभिः, कलहंसविक्रमम् = हंसगतिम् । नितम्बिभिः = प्रशस्तनितम्बैः, कलत्रभारैः = जघनभारैः । पुलिनम् = नितम्बभारशून्यम् । दीर्घलोचनैः = विशालनेत्रैः । सरोजानि = कमलानि च । साम्यगुणत्वात् = समानगुणत्वात् । निरासिरे = निरस्तवत्यः ।

कोषः—'आननं लपनं मुखम्' इत्यमरः ।

**हिन्दी—**देवाङ्गनाओं ने अपने हावभावादि कटाक्षों एवं मन्द चाल से हंसों की चाल, नितम्बवाले जघनभार से नदी-पुलिन और विशाल नेत्रों से कमल शोभा को निरस्त कर दिया ॥ २९ ॥