किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

१८४ | किरातार्जुनीयम्

---

बिभ्रतीनां स्मरविधेयानाम् । तासु रममाणस्येवेत्यर्थः । 'षष्ठी चानादरे' इति षष्ठी। विबोधः प्रबोधनं शीलमेषां ते वैबोधिका वैतालिकाः । 'शीलम्' इति ठक् । तेषां ध्वनिभिर्मङ्गल रवैर्विभावितोऽप्यूहितो ज्ञातः पश्चिमोऽर्धश्चरमभागो यस्याः सा तथोक्ता सा रात्रिः संहृना संक्षिप्तवेत्युत्प्रेक्षा । सुखिनां भूयानपि कालो लघीय़ानिव भवतीति भावः । परिवृत्ति विवृत्तिम् । इयाय । प्रभातकल्पोऽभूदित्यर्थः ॥ ७४ ॥

हिन्दी—परस्पर अनुरक्त चित्तवाले और कामदेवकी आज्ञाका पालन करते हुए अप्सराओं तथा गन्धर्वोंको वैतालिकोंकी आवाजोंसे जाने जातहुए अन्तिम भाग वाली रात संकुचित सी होकर परिवर्त्तनको प्राप्त हुई ॥ ७४ ॥

निद्राविनोदितनितान्तरतिक्‍लमानामायामिविमङ्गलनिनादविबोधितानाम् ।
रामासु भाविविरहाकुलितासु यूनां तत्पूर्वतामिव समादधिरे रतानि ॥

मल्लि०—निद्रेति ॥ निद्रया विनोदिताऽपनीतो नितान्तमत्यर्थं यो रतः क्लमः स येषां तेषाम् । आगामिभिरायामवद्भिर्दीर्घैर्मङ्गलनिनादैर्वैबोधिकैर्ध्वनिभि विबोधितानां यूनां रामासु । 'सुन्दरी रमणी रामा' इत्यमरः । भाविविरहेणाकुलितासु सतीषु रतानि तान्येव पूर्वाणि प्रथमानि तत्पूर्वाणि तेषां भावः तत्पूर्वता तांम्। भावे तलप्रत्ययः । समादधिरे प्रापुरिवेत्युत्प्रेक्षा । आद्यसुरतवदादादरात्प्रवृत्तनि इत्यर्थः । यदुत्तरकालं दुर्लभं तदतितृष्णयानुभूयत इत्यर्थः ॥ ७५ ॥

हिन्दी—निद्रासे जिनके सम्भोगकी ग्लानि दूर की गई है, दीर्घ मङ्गल ध्वनिसे जगाये गये उन तरुण पुरुषोंका सुन्दरियोंके भावी विरहसे आकुल होनेपर संभोग क्रिया मानों पहलेकी अवस्था ( नवीनता ) को प्राप्त हुई ॥ ७५ ॥

कान्ताननं सुरतखेदनिमीलिताक्षं संवाहितुं समुपयानिव मन्दमन्दम् ।
हर्म्येषु माल्यमदिरापरिभोगगन्धानाविश्चकार रजनीपरिवृत्तिवायुः ॥

मल्लि०---कान्तेति ॥ सुरतखेदेन निमीलितान्यक्षीणि येन तं स्त्रीसमूहं संवाहितुं सेवितुमिव । खेदापनोदार्थमङ्गमर्दनं कर्तुमिवेत्यर्थः । 'संवाहनं वाहनेऽपि नरादेरङ्गमर्दने' । इति विश्वः । 'वाहृ प्रयत्ने' इति धातोर्ण्यन्तात्तुमुन् । अन्यथा णिज्ग्रहणे संवाहयितुमिति स्यात् । मन्दमन्दं मन्दप्रकारम् । 'प्रकारे गुणवचनस्य' इति द्विर्भावे कर्मधारयवद्भावात्सुपो लुक् । समुपयान् संवान् । रजनीपरिवृत्तिवायुर्निशावसानमरुत् । हर्म्येषु माल्यानि च मदिरा च परिभोगो विमर्दश्च तेषां गन्धा-