किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

दशमः सर्गः

हुईं अप्सराएँ विजयरूप फलवाली तपस्याके अनुष्ठानमें इन ( अर्जुन ) के यत्नको विफल समझने लगीं ॥ १५ ॥

मुनिदनुतनयान् विलोभ्य सद्यः प्रतनुबलान्यधितिष्ठतस्तपांसि ।
अलघुनि बहु मेनिरे च ताः स्वं कुलिशभृता विहितं पदे नियोगम् ॥ १६ ॥

मल्लि०—मुनीति ॥ प्रतनुबलानि अनुत्कृष्टसाराणि तपस्यधितिष्ठतोऽनुतिष्ठतो मुनीन् दनुतनयान् दानवांश्च सद्यस्तत्क्षणमेव विलोभ्याकृष्य चिरात् कुलिशभृता शक्रेण । अलघुनि महति पदे स्थाने विहितं दत्तं स्वं स्वकीयं नियोगमधिकारं ताः स्त्रियो बहु यथा तथा मेनिरे । निकृष्टपदवृत्तीनामुत्कृष्टपदलाभो महान् । बहुमानमूलमिति भावः । विलोभ्य मेनिरे इत्यन्वयः । यद्वा—विलोभ्य लोभं कारयित्वा विहितं शक्रेणेत्यन्वयात् समानकर्तृत्वनिर्वाहः ॥ १६ ॥

हिन्दी—उत्कर्षसे रहित सारवाली तपस्या करने हुए मुनि और दानवों-( असुरों ) को शीघ्र ही लुभाकर इन्द्रसे उत्कृष्ट स्थानमें दिये गये अपने अधिकारको उन अप्सराओंने बहुत समझा ॥ १६ ॥

अथ कृतकविलोभनं विधित्सौ युवतिजने हरिसूनुदर्शनेन ।
प्रसभमवततार चित्तजन्मा हरति मनो मधुरा हि यौवनश्रीः ॥ १७ ॥

मल्लि०—अथेति ॥ अथ अनन्तरं कृतकविलोभनं कृत्रिमं विलोभनं विधित्सौ विधातुमिच्छौ । वि-पूर्वाद्धातोः सन्नन्तादुप्रत्ययः । युवतिजने हरिसूनोरर्जुनस्य दर्शनेन चित्तजन्मा कामः प्रसभं बलात् अवततार । देवतरं वञ्चयितुमागतस्य मोहो भवति, यतः स्वयं मुनिवञ्चनप्रवृत्ताः स्त्रियस्तेन वञ्चिता इत्यर्थः । युक्तं चैतत् । हि यस्मात् । मधुरा मनोहरा यौवनश्रीमंनो हरति । बलादिति शेषः । १७ ।

हिन्दी—अनन्तर कृत्रिम मोहनकर्म करने की इच्छा करनेवाली अप्सराओंमें अर्जुनके दर्शनसे चित्तजन्मा ( कामदेव ) अकस्मात् अवतीर्ण हो गया, क्योंकि मधुर यौवनकी शोभा मनको हर लेती है ॥ १७ ॥

सपदि हरिसखैर्वधूनिदेशाद् ध्वनितमनोरमवल्लकीमृदङ्गैः ।
युगपदृतुगणस्य संनिधानं वियति वने च यथायथं वितेने ॥ १८ ॥

मल्लि०—सपदीति ॥ सपदि वधूनां निदेशात्प्रयोगात् ध्वनिता नादिता मनोरमा वल्लक्यी वीणा मृदङ्गाश्च यैस्तैर्हरिसखैर्गन्धर्वैर्वियति आकाशे वने च युगपदृतुगणस्य ऋतुषट्कस्य संनिधानमाविर्भावो यथायथं यथास्वम् । असंकरेणे-

१३ कि०