किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

२८८	किरातार्जुनीयम्

पदं कारितः । निधापित इत्यर्थः । 'हृक्रोरन्यतरस्याम्' इत्यणि कर्तुः कर्मसं- ण्यन्ते कर्तुश्च कर्मणः' इति तत्रैवाभिहिते कर्मणि क्तः ॥ ४५ ॥

हिन्दी— ( हे महोदय ! ) यह हमलोगोंका बाण पूजनीय आपके बाणकी आकृतिका सर्वथा अनुकरण करता है। अतः यह बाण मेरा ही है ऐसे अपूर्वयुक्त सन्देहमें आपको अमार्गमें डाल दिया है ॥ ४५ ॥

पुनरपि स्तेयमेव द्रढयन् दोषान्तरमापादयति— अन्यदीयविशिखे न केवलं निःस्पृहस्य भवितव्यमाहृते । निघ्नतः परनिवर्हितं मृगं व्रीडितव्यमपि ते सचेतसः ॥ ४६ ॥

**मल्लि०—**अन्यदीयेति । सह चेतसा वर्तत इति सचेतसो मनस्विनः । तेऽन्य- दीयविशिखे विषये यत् आहृतमाहरणम् । भावे क्तः । तस्मिन् । अन्यदीयविशिख- स्याहरणम् इत्यर्थः । निःस्पृहस्य केवलं निःस्पृहेणैव न भवितव्यम् । किंतु परनिव- र्हितं परेण प्रहृतं मृगं निघ्नतः प्रहरतस्ते । निघ्नता त्वयेत्यर्थः । 'कृत्यानां कर्तरि वा' इति षष्ठी । व्रीडितव्यं लज्जितव्यमपि । भावे तव्यप्रत्ययः । संप्रति तु त्वया पर- विद्धम् मृगं विद्धापि न व्रीड्यते प्रत्युत स्तेयं च क्रियत इत्यहो महत्साहसमित्यर्थः । मृगमित्यत्र शेषत्वाविवक्षणात् 'जासिनिप्रहणनाटकक्राथपिषां हिंसायाम्' इति षष्ठी न भवति शेषाधिकारात् । निप्रहणेत्यत्र निप्रयोः संघातव्यस्तविपर्ययेणापि ग्रहणात् ॥ ४६ ॥

**हिन्दी—**मनस्वी आपको दूसरेके बाणको ले लेनेमें निःस्पृहमात्र होना नहीं था बल्कि दूसरेसे विद्ध जानवरपर प्रहार करनेवाले आपको लज्जित भी होना चाहिए ॥ ४६ ॥

अथारिमन्कृतघ्नताभियोगंऽस्वीयोपकारकत्वं वर्णयितुं विकत्थनदोषं तावद्युग्मेन परिहरन्नाह— सन्ततं निशमयन्त उत्सुका यैः प्रयान्ति मुदमस्य सूरयः । कीर्तितानि हसितेऽपि तानि यं व्रीडयन्ति चरितानि मानिनम् ॥ ४७ ॥

**मल्लि०—**संततमित्यादि । सूरयो विद्वांसः । यस्य अस्मत्स्वामिनः सम्बन्धिभिः, यैश्चरितैः करणभूतैः सन्ततं सततमुत्सुकाः सोत्कण्ठाः सन्तो निशमयन्तश्चरितानि शृण्वन्तो मुदं प्रयान्ति । अत्र चरितानां मुत्प्राप्तौ शब्दं करणत्वम् । अर्थात्निशमन- कर्मत्वमिति विवेकः । तानि चरितानि हसितेऽपि परिहासेऽपि कीर्तितानि परैः