किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

त्रयोदशः सर्गः २९९

‘व्याङ्परिभ्यो रमः’ इति परस्मैपदम्। इत्यनेकफलभाजि नानाफलोत्पादक आर्यसंगमे साधुसंगतौ। उचिताऽपेक्षा कथमियं मा स्म भूत्। सर्वथा भवत्येव ॥ ६९ ॥

हिन्दी—अपना हित उपस्थित होता है, विनय आदि गुण उत्पन्न होते हैं और आपत्तियां दूर हो जाती हैं, इस प्रकार अनेक फलवाली सज्जनसंगतिमें अपेक्षा ( परवाह ) क्यों नहीं होगी ? ॥ ६९ ॥

न चायं दूरे वर्तत इत्याह— दृश्यतामयमनोंकहान्तरे तिग्महेतिपृतनाभिरन्वितः । साहिवीचिरिव सिन्धुरुद्धतो भूपतिः समयसेतुवारितः ॥ ७० ॥

मल्लि०—दृश्यतामिति । तिग्महेतिभिस्तीक्ष्णायुधाभिः। 'हेतिर्ज्वालास्त्रसूर्याशुषु' इति हेमचन्द्रः । पृतनाभिर्वाहिनीभिः । 'वाहिनी पृतना चमूः' इत्यमरः । अन्वितो भूपतिः । साह्वयः ससर्पा वीचयो यस्य स सिन्धुः समुद्र इवोद्धतः । किंतु समयो मर्यादा सेतुरिव स समयसेतुस्तेन वारितः सन्। हस्तेन निर्दिशन्नाह—अयमनोक- हान्तरे द्रुमान्तर्धाने । वर्तत इति शेषः । दृश्यताम् । 'अनोकहः कुटः शालः पलाशो द्रुद्रुमागमाः' । इत्यमरः ॥ ७० ॥

हिन्दी—( हे महोदय ! ) तीक्ष्ण हथियारोंवाली सेनाओंसे युक्त किरातपति, सर्पोंवाली तरङ्गोंसे युक्त समुद्रके समान उद्धत हैं, किन्तु मर्यादारूप सेतु ( पुल ) से निवारण किये जाते हुए ये वृक्षोंके मध्यमे ही रह रहे हैं, आप इनको देख लें ॥७०॥

अथास्य विज्ञापनमेवाह— सज्यं धनुर्वहति योऽहिपतिस्थवीयः स्थेयाञ्जयन्हरितुरंगमकेतुलक्ष्मीम् । अस्यातुकूलय मतिं मतिमन्ननेन सख्या सुखं समभियास्यसि चिन्तितानि ॥७१॥

इति भारविकृतौ महाकाव्ये किरातार्जुनीये त्रयोदशः सर्गः ।

---

मल्लि०—सज्यमिति । स्थेयान् स्थिरतरः । 'प्रियस्थिरे'—त्यादिना स्थादेशः । यश्चभूपतिः । हरितुरङ्गमकेतोरिन्द्रध्वजस्य लक्ष्मीं शोभां जयन् । अहिपतिः शेष इव स्थवीयः स्थूलतरम् । 'स्थूलदूरे'—त्यादिना पूर्वगुणयणादिपरलोपौ । सह