किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

३०० | किरातार्जुनीयम्

ज्यया सज्यं धनुर्वहति । हे मतिमन् ! अस्य चमूपतेः मतिमनुकूलयानुकूलां कुरु । सख्यं कुर्वित्यर्थः । मतिमत्तायाः फलमेतदिति भावः । कुतः । सख्याऽनेन चमूपतिना हेतुना सुखमकलेशेन चिन्तितानि मनोरथान् समभियास्यसि प्राप्स्यसि । वसन्ततिलका वृत्तम् ॥ ७१ ॥

हिन्दी—( हे महोदय ! ) अत्यन्त स्थिर जो किरात-सेनापति इन्द्रके ध्वज-की शोभाको जीतते हुए शेषनागके समान अत्यन्त स्थूल प्रत्यञ्चा चढ़ाये गये धनुको धारण करते हैं। हे बुद्धि-सम्पन्न ! आप इनकी बुद्धिको अपने अनुकूल कीजिए, मित्र इन किरातराजके कारण सुखपूर्वक आप चाहे गये मनोरथोंको पूर्ण कर लेंगे ॥ ७१ ॥

इति श्रीमद्दाकविभारविकृते किरातार्जुनीयमहाकाव्ये त्रयोदशः सर्गः ।

---

चतुर्दशः सर्गः

ततः किरातस्य वचोभिरुद्धतैः पराहता शैल इवार्णवाम्बुभिः ।
जहौ न धैर्यं कुपितोऽपि पाण्डवः, सुदुग्रहान्तःकरणा हि साधवः ॥ १ ॥

मल्लि०—तत इति । ततः किरातवाक्यानन्तरम् उद्धतैः प्रगल्भैः किरातस्य वचोभिः । अर्णवाम्बुभिः शैल इव पराहतोऽभिहतोऽत एव कुपितोऽपि पाण्डवो धैर्यं निर्विकारचित्तत्वं न जहौ न तत्याज । उत्पन्नमपि कोपं स्तम्भयामासेत्यर्थः । तथा हि—साधवः सज्जनाः सुदुर्ग्रहं सुष्ठु दुरासदमप्रतिकुप्यमन्तःकरणं येषां ते सुदुर्ग्रहान्तःकरणा हि । अर्थान्तरन्यासः ॥ १ ॥

हिन्दी—उसके बाद किरातके उद्धत वचनोंसे समुद्रके जलसे ताडित पर्वतके समान, कुपित होकर भी अर्जुनने धैर्यका परित्याग नहीं किया, क्योंकि सज्जनलोग दुर्ग्रह ( दुष्प्राप्य ) चित्तवृत्ति वाले होते हैं ॥ १ ॥