कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १२१ ) of extreme beauty and other virtues she did not need practise any penance to procure a suitable husband 45 CHANGE OF VOICE :—यदि ( त्वया ) द्यौः प्रार्थ्यते तर्हि श्रमेण वृथा ( भूयते ), ( यतः ) तव पितुः प्रदेशैः देवभूमिभिः ( भूयते ), अथ उपयन्ता ( प्रार्थ्यते तर्हि ) समाधिना अलम्, रत्नेन ( ग्रहीता ) न अन्वेष्यते हि ( ग्रहीता ) तत् मृग्यते ॥ ४५ ॥ HINDI TRANSLATION :—यदि तुम स्वर्ग की इच्छा करती हो तो तपस्या व्यर्थ है ( क्योंकि ) तुम्हारे पिता की भूमि देव- ताओं का निवास स्थान है। और यदि किसी वर को ( चाहती हो ) तो तपस्या मत करो, ( क्योंकि ) रत्न ( या श्रेष्ठ वस्तु ) खोजा नहीं करती अपि तु वह तो ( ग्राहक से ) खोजी जाती है ॥ ४५ ॥ ENGLISH TRANSLATION —If thou art seeking heaven the effort is in vain, (since) the regions of thy father are the land of gods And if thou dost seek a husband, cease from this penance , ( for ) a jewel has not to seek, but it is sought after 45 PURPORT IN SANSKRIT :—जनाः स्वर्गप्राप्त्यर्थमपि तपः कुर्वन्ति, परं यदि त्वं तत्प्राप्त्यर्थं तपस्यामाचरसि तर्हि ते प्रयासो वृथैव, यतस्ते पितुर्हिमालयस्य भूमयो देवानां स्थानानि सन्ति । स्वर्गश्च तदेव यत्र देवा निवसन्ति । यदि च त्वं योग्यवरप्राप्त्यर्थं तपः करोषि तदप्यकरणीयम्, यतस्त्वं रूपादिगुणयुक्ता रत्नभूतासि ; त्वामेव जना एषिष्यन्ति न तु त्वया तेषामन्वेषणे प्रयत्नः करणीयः । तथा हि—महार्घं रत्नादिकं ग्राहकान् न मृगयतेऽपि तु ग्राहका एव तन्मृगयन्ते ॥ ४५ ॥