कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १३८ ) प्रेक्षणं गुह्यभाषणम् । संकल्पोऽध्यवसायश्च क्रियानिर्वृत्तिरेव च । एतन्मैथुनमष्टाङ्गं प्रवदन्ति मनीषिणः ।" एतदष्टविधमैथुनाभावः प्रशस्तः । ' साधो—साध्नोति परेषां कार्याणि इति साधुः, तस्य सम्बोधने साधो ( सज्जन ) O one who accomplishes another's business O sage; noble sir Voc. sing of साधु कुतूहलं—Curiosity to know about the bride- groom desired by Parvati निबोध—जानीहि you may hear or know यदर्थं यस्मै इति यदर्थं for whom. The com- pound with अर्थ is a नित्यसमास and takes the gender and number of the noun it qualifies Cf. 'अर्थेन सह नित्यसमासः सर्वलिङ्गता चेति वक्तव्यम् ।' For the meaning of नित्यसमास ( अविग्रहो नित्यसमासः अस्वपदविग्रहो वा ) see notes on क्रियार्थं in verse 33 above. अम्भोजं—अम्भसि ( जले ) जात इति अम्भोजं a lotus Synonyms of अम्भोज may be had by adding ज to word meaning water. उष्णवारणं—उष्णस्य वारणं उष्णवारणम् ( छत्रम् ) warding off the sun ; an umbrella. तपःसाधनं—तपसः साधनं तपःसाधन a means of practising religious austerities Just as people use a lotus leaf for warding off the sun so did Parvati employ her body to practise penance 52 CHANGE OF VOICE:—तदीयया सख्या स वर्णी ऊचे, (हे) साधो, चेत् तव कुतूहलं ( तर्हि त्वया ) निबुध्यताम्, एषा यदर्थं अम्भोजं उष्णवारणमिव वपुः तपःसाधनं कृतवती ॥ ५२ ॥ HINDI TRANSLATION :—उसकी सहेली उस ब्रह्मचारी से बोली—( हे ) साधु, यदि तुम्हें उत्सुकता हो तो सुनो (या