कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २०५ ) Notes :—In this and the following five verses Pārvatī refutes the charges levelled against Shiva by the ascetic. In this shloka is refuted the criticism contained in ‘ अमङ्गलाभ्याससक्तं ’ etc. verse No 65 विपत्प्रतीकारपरेण । प्रतीकारः—( प्रति + √ कृ + घञ् ) परिहारः warding off इ of प्रति is lengthened by ‘ उपसर्गस्य घञ्यमनुष्ये बहुलम् ’ पा० ६।३।१२२ विपदां प्रतीकारः परः ( इष्टः ) यस्य सः विपत्प्रतीकारपर , तेन who is anxious to ward off calamities. भूतिसमुत्सुकेन—भूतौ ( ऐश्वर्ये ) समुत्सुक भूतिसमुत्सुकः, तेन भूतिसमुत्सुकेन eager to obtain prosperity ‘ भूतिर्भस्मनि सम्पदि ’ इत्यमरः । मङ्गलं— auspicious things निषेव्यते—( नि + √ सेव् + य + ते ) are resorted to , are attended to स of √ सेव् is changed to ष् by ‘ परिनिविभ्यः सेवसितमयसिवुमहसुट्स्तुस्वञ् आम् ’ पा० ८।३।६६। जगच्छरण्यस्य—जगत् + शरण्यस्य । शरण्यः— (शरण + यत् ) शरणे साधुः (समर्थः) शरण्यः who is capable of providing shelter यत् is added by ‘ तत्र साधुः ’ पा० ४.४.६८ जगतां शरण्यस्य जगच्छरण्यस्य who is the protector of the worlds निराशिष —निर्गता आशीः ( इच्छा ) यस्मात् स निराशीः, तस्य निराशिषः who has no desire आशीः means ‘ desire ’ ‘ आशीः उरगदंष्ट्रायां विप्र- वाक्याभिलाषयोः ’ इति शाश्वतः । Mark the contrast between विपत्प्रतीकारपर and जगच्छरण्य and भूतिसमुत्सुक and निराशीः Pārvatī means to say that it is not only that Shiva is not विपत्प्रतीकारपर and भूतिसमुत्सुक but he is जगच्छरण्य and निराशीः, and when he is as such कु० सं०—१५